Author: -
Date: 2024-04-03T00:00:00+00:00
Description: Shamela BOK file converted to EPUB by Shamela.org
Publisher: Shamela.org
Rights: Creative Commons Non-Commercial Share Alike 3.0

شرح خطبه البيان امام على بن ابى طالب

رقم الكتاب في المكتبة الشاملة: ١٨٥٤٧

الطابع الزمني: ٥١-٢٢-٠٨-٠٣-٠٤-٢٠٢٤

المكتبة الشاملة رابط الكتاب

2em0em

1.6

عن الكتاب

الكتاب : شرح خطبه البيان امام على بن ابى طالب

تم استيراده بواسطة مؤسسة بلاغ المبين

عن المؤلف

DownloadBook.ORG

نام كتاب: شرح خطبه البيان امام على بن ابى طالب (عليه السلام)

شارح: علامه بزرگوار محمد بن محمود دهدار شيرازى (ره)

به اهتمام: محمد حسين اكبرى ساوى

? هماى رحمت

? پيشگفتار

? سخن مصحح كتاب

? ١ - ترجمه حال حضرت دهدار رضى الله عنه

? ٢ - پيرامون (((خطبه البيان))) و شروح بر آن

? ١ - كلام صاحب الذريعه

? ٢ - شروح بر خطبه البيان

? ٣ - شناخت نسخ و روش تصحيح

? ديباچه كتاب

? تمهيد

? مقدمه شارح

? هذا كتاب خلاصه الترجمان فى شرح خطبة البيان

? شرح خطبة البيان

? بخش اول

? بخش دوم

? بخش سوم

? بخش چهارم

? بخش پنجم

? قصيده مرحوم دهدار

DownloadBook.ORG
fehrest page ... next page

بسم الله الرحمن الرحيم

امير المومنان و مقتداى شيعيان امام على بن ابى طالب عليه السلام فرمودند:

لا يقاس بال محمد صلى الله عليه و آله من هذه الامه احد و لا يسوى بهم من جرت نعمتهم عليه ابدا همه اساس الدين و عماد اليقين.

هيچ احدى از اين امت با آل محمد صلى الله عليه و آله قابل قياس نيست؛ و آنكه مرهون نعمت ايشان است، هرگز در رديف آنان نيست. ايشان شالوده دين و استوانه يقين اند. (نهج البلاغه، ج ١، ص ٤٥)

هماى رحمت

(استاد محمد حسين شهريار)

على اى هماى رحمت تو چه آيتى خدا را - كه به ما سوا فكندى همه سايه هما را

دل اگر خداشناسى همه در رخ على بين - به على شناختم من بخدا قسم خدا را

به خدا كه در دو عالم اثر از فنا نماند - چو على گرفته باشد سرچشمه بقا را

مگر اى سحاب رحمت تو ببارى ارنه دوزخ - به شرار قهر سوزد همه جان ما سوى را

برو اى گداى مسكين در خانه على زن - كه نگين پادشاهى دهد از كرم گدا را بجز از على كه گويد به پسر كه قاتل من - چو اسير تست اكنون به اسير كن مدارا

بجز از على كه آرد پسرى ابوالعجائب - كه علم كند به عالم شهداى كربلا را

چو بدوست عهد بندد ز ميان پاكبازان - چو على كه مى تواند بسر برد وفا را

نه خدا توانمش خواند نه بشر توانمش گفت - متحيرم چه نامم شه ملك لافتى را

به دو چشم خونفشانم هله اى نسيم رحمت - كه ز كوى او غبارى به من آر، توتيا را

به اميد آنكه شايد برسد به خاكپايت - چه پيامها سپردم همه سوز دل صبا را

چو تويى قضايگردان، به دعاى مستمندان - كه زجان ما بگردان ره آفت قضا را

چه زنم چو ناى هر دم ز نواى شوق او دم - كه لسان غيب خوشتر بنوازد اين نوا را

همه شب در اين اميدم كه نسيم صبحگاهى - به پيام آشنايى بنوازد آشنا را

زنواى مرغ يا حق بشنو كه در دل شب - غم دل به دوست گفتن چه خوشست شهريارا

پيشگفتار

بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله الذى جعلنا من المتمسكين بولايه مولانا امير المومنين و اولادهم المعصومين

سپاس و ستايش بيكران معبودى را سزاست كه بخشنده و مهربان است. هم او كه منت نهاده ما (ره) به دين مبين اسلام رهنمون شد.

درود و سلام بر بهترين فرستاده صالح او، خاتم الانبياء حضرت محمد مصطفى صلى الله عليه و آله با كه براى گستردن بساط عدل و داد برانگيخته شد و از براى در نغلتيدن انسانها در ورطه هلاكت و نيستى دو چراغ فروزان قرآن و عترت را بعد خود به وديعه نهاد و با نصب با تقواترين و نخستين گرويده به آيين احمدى، شير ميدانها نبرد، سر قافله پرهيزگاران، يگانه مقتداى سالكان و عارفان، امام المتقين، ريسمان و ثيق هدايت، الگوى فضايل انسانى و اخلاقى، ولى خدا، اميرمومنان على بن ابيطالب عليه السلام به جانشينى و ولايت، دين را كمال بخشيد.

و درود و رحمت بيكران الهى بر اهل بيت پيامبر كه چراغ هدايت و كشتى نجات اين امتند و گوهر گرانبهاى ولايتشان درة التاج هر ملك مقرب و حرز بازوى هر پيغمبر مرسل گرديده، و عروق شجره معرفت قدر و منزلتشان در رياض قلوب صافيه و حدائق صدور زاكيه ارباب عرفان و اصحاب ايقان دويده، چه اگر وجود فايض الجود ايشان نبودى، احدى از طفلان مواليد از آباء علوى و امهات سفلى نزادندى.

فصلوات الله عليهم اجمعين ابد الابدين و لعنة الله على اعدائهم دهر الداهرين.

آنچه پيش رو داريد خطبه اى است كه اميرمومنان على عليه السلام در آخرين روزهاى عمر پر بركت خود در شهر بصره - بنا بر قولى در شهر كوفه- براى مردم ايراد فرمودند كه به گفته برخى آخرين خطبه حضرتش مى باشد، كه به ((خطبه البيان ))مشهور است.

جمعى از بزرگان با اختلاف در عبارات، اين خطبه را به تفصيل و اختصار در كتب خود نقل فرموده اند و برخى به واسطه بعضى از عبارات آن كه بر خلاف ساير خطب و كلمات صادره از آن امام همام است برداشت جعل و غلو كرده، در مقام انكار صدور برآمده اند. غافل از اينكه بسيارى از عبارات آن گونه است كه بيان آن جز از زبان معجز كلام الله ناطق متصور نيست.

در كتاب شرح مقدمه قيصرى بر فصوص الحكم تاليف استاد سيد جلال الدين آشتيانى - به اختصار - آمده:

((كلماتى كه از حضرت امير (عليه السلام) بطور تفصيل وارد شده است، در سه خطبه است كه خطبه بيان خطبه تطنيجيه و خطبه افتخار باشد.

اين خطبه را مولانا حافظ رجب برسى (حلى) ((انار الله برهانه )) در كتاب خود آورده است، برخى از محدثين، شيخ رجب را بواسطه نقل از اين خطبه رمى بغلو نموده اند. اشخاصى كه از مقام ولايت و نحوه احاطه وجود ولى، بركائنات بى خبرند، اين قبيل از مطالب را غلوآميز مى دانند. در حالتى كه غلو امر ديگرى است. در عين اثبات اين شئون براى مقام ولايت، بايد ولى را عبد مربوب دانست و از براى او استقلال وجودى قائل نبود، و همه كمالات او را از حق دانست.

ما فوق مراتبى كه در اين خطبه و امثال آن ذكر شده است، در مطاوى شرح تبعا للاعلام و المحققين، براى مقام ولايت ثابت كرده ايم و كسى كه ما را رمى بر غلو نمايد، ما او را تحميق مى كنيم: ((چه داند آنكه اشتر مى چراند)).

اطلاع از كيفيت سريان ولايت على (عليه السلام)، در عوالم وجودى، از غامض ترين مسائل عرفان و فن ربوبى است. كثيرى از روات عامه از پيغمبر (صلى الله عليه و آله) از اين قبيل مضامين در شان على (عليه السلام) زياد روايت كرده اند. خطيب خوارزم و صاحب مناقب و بيهقى، اين روايت را در شان على (عليه السلام) زياد روايت كرده اند. خطيب خوارزم و صاحب مناقب و بيهقى، اين روايت را در شان على (عليه السلام) نقل كرده اند: يوم فتح خبير، حضرت رسول، على را مخاطب قرار داده و فرمود:

يا على لو لا ان يقول فيك ظوائف من امتى ما قالت النصارى فى المسيح، لقلت اليوم فيك مقالا لا تمر على ملا من المسلمين الا اخذوا من تراب رجلك و فضل طهورك يستشفون به، لكن حسبك ان تكون منى و ترثنى وارثك. انت منى بمنزله هارون من موسى

(به مجلى ابن ابى جمهور احسانى، چ ١٣٢٩ ق، ص ٢ - ٤٦١).

قوله (عليه السلام): ترثنى وارثك، ترثنى اشاره به آن است كه خاتم الاولياء على بحسب باطن ولايت وارث مقام حال و مقام و علوم خاتم الانبياء است و بحسب باطن ولايت متعهدند و خاتم الانبياء باعتبار مرتبه نبوت از باطن ولايت متعددند و خاتم الانبياء باعتبار مرتبه نبوت از باطن خاتم الاوليا اخذ معارف مى نمايد لذا فرمود: ارثك. لذا خاتم الانبياء از باطن ولايت متاثر است و به اعتبار آنكه خاتم الاولياء وارث مقام خاتم انبياء است از حسنات او بشمار مى رود...

انكار اين روايات - نظير اين خطبه - باعتبار مضمون و مدلول، انكار فضائل اهل بيت عصمت و طهارت و انكار مقامات معنوى آنها است. اعراض از همه اين روايات، بعقيده نگارنده ظلم به اهل بيت عصمت عليه السلام است. اى كاش خدشه در سند برخى از اين روايات مى نمودند و مدلول آنرا انكار نمى نمودند...

در توقيع شريف از شيخ كبير ابوجعفر محمد بن عثمان بن سعيد، ((دعاى هر روز ماه رجب المجرب:

اللهم انى اسئلك به جميع معانى ما يدعو به ولاة امرك، المامونون على سرك، المستبشرون بامرك، الواصفون لقدرتك، المعلنون لعظمتك، اسئلك بما نطق فيهم من مشيتك، فجعلتهم معادن لكلماتك و اركانا لتوحيدك و آياتك... لا فرق بينك و بينهم الا انهم عبادك... فبهم ملات سمائك و ارضك حتى ظهران لا اله الا انت... - در ذيل همين دعاى ماثور از حضرت حجت مهدى موعود ((روحى فداه))، اين عبارت آمده: ((يا باطنا فى ظهوره و يا ظاهرا فى بطونه و مكنونه)) . اين عبارت در ذيل دعاى وارد از حضرت حجت موجود است: (( لا فرق بينك و بينهم... الا انهم عبادك بدوها منك و عودها اليك... فبهم ملات سمائك و ارضك حتى ظهر ان لا اله الا انت)) .

?

جمله: ((فبهم ملات سمائك...)) دلالت صريح دارد بر اينكه ائمه اطهار بواسطه واجد بودن مقام وساطت در فيض جميع مراتب وجودى را واجدند، و معيت وجودى با جميع حقايق دارند و مراتب سماوات ارواح و اراضى اشباح، مملو از ظهور وجودى و تجلى نورى ائمه عليه السلام است.

از حضرت صادق عليه السلام بنا به نقل كافى روايت شده است:

نحن صنايع الله و الناس بعد صنايع لنا ...

اوليا محمديين، مثل على بن ابيطالب، باعتبار فناء در احديت و عالم مفاتيح غيب مانند حقيقت محمديه تجلى در جميع مراتب وجود دارد. لذا از آنحضرت وارد شده است:

انا عندى مفاتيح الغيب لا يعلمها بعد رسول الله الا انا، انا ذوالقرنين المذكور فى الصحف الاولى، انا صاحب خاتم سليمان .

چون حقيقت علوى، كه با لذات اتحاد با حقيقت محمديه دارد و بحكم احاديث وارده از طرق عامه و خاصه، بحسب اصل خلقت و تقدير يك نورند، متجلى در جميع مظاهرند از مظاهر سعدا و اشقيا. بعد از آنكه خود را متجلى در همه حقايق و مظهريت خود را نسبت به جميع اسماء حق معرفى مى نمايد، و بعد از ذكر اين قبيل از مقامات عرشى:

انا حى لا اموت، و انا ميت لم امت، انا علم الله المخزون .

- اسم الله از تجليات حقيقت محمديه و علويه عليه السلام است -

انا العالم بما كان و مايكون، انا صلوة المومنين... انا صاحب النشر الاول و الاخر، انا صاحب المناقب، انا صاحب الكواكب، انا عذاب الله الواصب، انا مهلك الجبابرة... مقام خود را معرفى مى نمايد.

سر صدور اين كلمات از امام همام، آنستكه چون انسان كامل، مظهر جميع اسماء است، هم با اسماء لطيفه و جماليه در حقايق تجلى مى نمايد، و هم بإ؛ اسماء جلاليه.

پس ظهور آن حضرت بصورت اسماء جلاليه مبدء عذاب، و مبدئيت او از براى هلاك جبابره، حاكى از سعه ولايت اوست، چون انبياء و اولياء غير محمديين ((ع))، متجلى در جميع مظاهر نيستند.

خلاصه كلام، آنكه اگر حق در كسى بذات و صفات افعال خود تجلى نمايد، عبد خود را شهود مى نمايد، در حالتى كه جميع مراتب وجودى اعضاء و شعب و فروع وجود او هستند. اين عبد، مستهلك در عين توحيد مى شود و قدم بر فرق ملك و ملكوت مى گذارد. باعتبار واجديت اين مقام، حضرت على مرتضى در خطبه اى كه در منبر كوفه ايراد فرموده اند، گفته اند: من نقطه باء بسم الله ام، انا جنب الله الذى فرطتم فيه، چون حق من را نشناختيد و با غواء اهل دنيا و اجلاف عرب، كه حب رياست آنها را در خود غوطه ور نموده بود، و به تحريك منافقانى كه در نفوس آنها شعله هاى آتش حسد مشتعل شده بود، حق من را غصب نموديد. قلم اعلاى الهى منم؛ چون واسطه در تسطير كلمات الهيه و لوح محفوظى كه در صحيفه وجود او همه حقايق الهى از رطب و يابس منقوش است منم. به مقتضاى روايات زيادى كتاب مبين كه:

لا رطب و لا يابس الا فى كتاب مبين

وجود مقدس حضرت علوى است، عرش الهى كه مقام علم ربوبى و حضرت واحديت است، وجود حضرت امير عليه السلام است؛ چون مقام واحديت از تجلى وجودى او ظاهر شده است؛ و باعتبار آنكه مقام كرسى و سدرة المنتهى و جنت الماوى و سماوات سبع و مراتب عالم مثال و برزخ، و ارض كه عالم اجسام باشد، از تجليات نير اعظم، مقام ولايت ظهور پيدا نموده است، و از رقايق وجودى اوست و هر رقيقه اى با اصل و حقيقت متحد است، فرموده است كرسى و سماوات سبع و ارضون منم.

به همين معنى محمول است، آنچه از حضرت سيد الساجدين زين العابدين عليه السلام وارد شده است:

انا ابن مكه و منى و انا ابن زمزم و صفا... .

اهل عرفان گفته اند، كه ولى كامل بايد در جميع مراتب وجودى سير نمايد، و جميع حقايق را بعين شهود حقى مشاهده كند. اين سير ناشى از سير در اسماء و صفات حق است. سالك بعد از سير كامل در جميع اسماء حق از حق به خلق رجوع مى نمايد، و بعد از سير تام در خلق شروع به دعوت خلق بعين توحيد مى نمايد. سير ولى كامل از حق به خلق، بتوسط حق در سفر سوم سلاك و اولياء است. بعد از اين سفر، نوبت به سفر رابع كه سير از خلق بخلق، به حق است، ميرسد و به مقام و مرتبه اليقين نائل مى شود و حقيقت معناى: هو الاول و الاخر و الظاهر و الباطن را شهود مى كند؛ و سر اين معنى را كه اوليت عين آخريت است، و حق در عين ظهور، باطن و در عين بطون، ظاهر است به مشاهده تام در مى يابد، و به نحوه سريان حق در اشياء و علم حق بشراشر وجود، كه ناشى از احاطه قيوميه اوست، واقف مى گردد، و به واسطه سير كامل در اسماء جميع حقايقى كه داخل در دايره وجود مى گردد، علم تام حاصل مى نمايد. بعد از وصول علم تام به مراتب وجودى، و وقوف بر استدعاى اعيان ثابته، و استعدادات ماهيات و نحوه تجلى اسماء حق در اعيان، به مقام كمال تام صلاحيت از براى ارشاد و دعوت مردم مى رسد و آن وقت است كه قطب عالم امكان و ولى كامل تام و تمام مى گردد.))

اما بعد رساله حاضر نسخه اى است كه علامه بزرگوار، عارف وارسته، خواجه محمد بن محمود بن محمد دهدار شيرازى (رضوان الله تعالى عليه) به شرح اين خطبه پرداخته و ما به حول و قوه الهى و نظر خاص آن امام همام - و با همه مشكلاتى كه در اثناى كار با آن مواجه بوديم - بحمدالله و المنة توانستيم در حد وسع ناچيز خود اين نسخه را به زيور طبع آراسته گردانيم، باشد كه مورد عنايت يگانه فرزند باقيمانده از ذريه اش حضرت صاحب العصر و الزمان مهدى موعود - عجل الله تعالى فرجه الشريف - قرار گيرد. در پايان از همه عزيزانى كه مشوق ما در چاپ اين نسخه بودند و بخصوص از فضلاى ارجمند آقايان محمد حسين اكبرى ساوى و استاد اويس وفسى كه در مراحل مختلف آماده شدن اين رساله ما را يارى دادند، صميمانه كمال تشكر را داشته و توفيق روز افزون آن عزيزان را در گسترش علوم و معارف اسلامى و ترويج سخنان اهل بيت عليه السلام خواستاريم.

و آخر دعوانا و الحمدلله رب العالمين

سخن مصحح كتاب

بسم الله الرحمن الرحيم

الحمدلله رب العالمين و السلام على جميع الانبياء و المرسلين سيما خاتمهم و افضلهم محمد و آله الطيبين الطاهرين.

اما بعد، ببايد دانست كه اين وجيزه عزيزه، شرحى است مبسوط بر ((خطبه البيان)) منسوب به سيد اوصيا، فاتحه مصحف وجود و بسمله كتاب موجود و حقيقت نقطه بائيه و آدم الياء الله على بن ابى طالب - عليه آلاف التحية و الثناء - كه حضرت حكيم و عارف و علامه ذوالفنون، خواجه محمد بن محمود بن محمد دهدار شيرازى - قدس الله اسرارهم - آن را به تفصيل شرح فرموده اند.

fehrest page ... next page

DownloadBook.ORG
back page ... fehrest page ... next page

١ - ترجمه حال حضرت دهدار رضى الله عنه

در اين مقام از تمهيد برآنم تا در شرح حال جناب خواجه محمد دهدار و تميز حضرتش از والد ماجاد او اعنى محمود بن محمد كه تشابه در اسم، باعث به خطا رفتن برخى از قدما و به تبعه آنها، به اشتباه افتادن بعضى از معاصرين، بين محمد پدر محمود و ((محمد)) فرزند محمود - رضى الله عنهم - گشته است كلماتى چند را تقديم دارم. و منه التوفيق.

صاحب كتاب گرانسنگ ((طبقات اعلام الشيعه )) در شرح حال - طبقات اعلام الشيعه، ج ٥ ص ٥١٦.

? خواجه محمد دهدار شيرازى فرموده اند:

محمد دهدار بن محمود عيانى العارف الخضرى الشيرازى و والده عيانى الشاعر المذكور ديوانه فى الجزء التاسع من ((الذريعه )) رايت - در پاورقى آن آمده است:

(( وقد وقع هنا لك غلط، فخلطنا بين العيان الوالد و هو محمود بن محمد الدهدار العيانى و بين ولده بن محمود بن محمد الدهدار صاحب خلاصه الترجمان (ذ ٧ قم ١٠٥٧) الاتى فى القرن الحادى العشر فليشطب على كلمه ((محمد بن)) فى السطر ١٩ صفحه ٧٧٧ من مجلد التاسع و كذلك على عى جمله (خلاصه الترجمان الذى الفه ١٠١٣ و) السطر ٢٠ من تلك الصفحه. ? - الذريعه، ج ٩ ص ٧٧٧

? مجموعه من رساله الفارسيه فيها ثمان رسائل عرفانيه و لبعضها عناوين خاصه فسمى ثانيها العشره الكامله (ذ ١٥ قم ١٧٣١) و خامسها نفائس الارقام و سادسها الكواكب الثواقب و سابعها الشراق النيرين و ثامنها الدر اليتيم. و رايت محموعه من رسائله و هى كبيره فيها- جمله مما ذكر ناه و كثير مما لم نذكره مثل كتاب ((معرفه الامام)) المصرح فيه بان الامام الحقيقى امير المومنين عليه السلام ثم الاحد عشر من ولده، توحيد استدلالى و توحيد برهانى و تاويلات آيه: (فلا اقسم بمواقع النجوم) و- واقعه / ٧٥.

? رساله وحدة الوجود (ذ: ٢٥: ٥٧) و الذوقيات المعقوله و عدة جوابات لمسائل عرفانيه و مرات الحقائق فى شرح بيت واحد من ((گلشن راز)) و ((خلاصه الترجمان فى شرح خطبه البيان)) (ذ ٧ قم ١٠٥٧) الذى الحق باخره فى مدح الامير عليه السلام و تاريخها قوله:

ز فيض جود على چون رسيد اين توفيق - چنان رسيد كه تاريخش از همان رسدم

و فيض جود على = ١٠١٣)) تاريخ له. و جميع تصانفيه فارسية و اكثرها موجودة فى مجموعه الحاج عباد الفهرس ذات عشر رسائل عاشرها: ((ثنا المعصومين)) (ذل: ١٧) و مر والده محمود فى العاشرة ص ٢٣٩ - ٢٣٨.

اكمال: اديب شهير ايرانى جناب آقاى احمد گلچين معاين (ادام الله تعالى ظله) در كتاب گرانقدر و شريف ((كاروان هند)) در ذيل احوال خواجه محمد دهدار ((ره)) - اعنى صاحب اين رساله سامى - در تحت عنوان ((فانى شيرازى)) چنين مرقوم فرموده اند:

٤٥١ - فانى شيرازى

خواجه محمد دهدار شيرازى، متخلص به ((فانى)) از اكابر علماى صوفيه است، در علوم معقول و منقول از شاگردان مير فتح الله شيرازى بود و بعدا به دكن رفت و در ((بيجاپور)) نزد على عادلشاه (٩٦٥ - ٩٨٨ ه) تقرب بهم رسانيد، و او را بر انگيخت تا هزار هون به شيراز فرستاد و مير فتح الله را به حضور طلبيد و بدين طريق كتب درسى باقيمانده را نزد وى گذارانيد.

بعد از كشته شدن على عادلشاه، مير فتح الله به دعوت جلال الدين محمد اكبر شاه به ملازمت وى شتافت - چنانكه در ذكر احوالش خواهد آمد - و خواجه دهدار به ((احمد نگر)) نزد مرتضى نظامشاه بحرى (٩٧٢ - ٩٦٦ ه) رفت و ناظر مملكت او شد. در آنزمان، شيخ حسن نجفى كه از مشايخ صوفيه بود، به احمد نگر رسيد، و خواجه به حلقه مريدان و معتقدان او پيوست و چندين سال در خدمت وى به تلمذ گذرانيد و كتب خوانده را پيش او تكرار كرد و آداب صوفيه را نيك فرا گرفت.

در زمان برهان نظامشاه ثانى (٩٩٩ - ١٠٠٣ ه) حكومت برابر يافت و پس از درگذشت وى به برهانپور رفت و در آنجا خانخانان عبدالرحيم خان رإ؛ نسبت به او اعتقادى تام و تمام بهم رسيد. سرانجام به بندر سورت شتاف و به ترك و تجريد و انزوا روزگارى بسر بود تا در هزار و شانزده (١٠١٦ ه) كه شصت و نه سال از سنين عمرش مى گذشت رخت هستى بر بست و يكى از فضلا تاريخ رحلت او را ((خداشناس)) يافت.

از آثار اوست: ((ايجاز مفاتيح الاعجاز))، ((حاشيه بر نفحات الانس)) و ((فصل الخطاب)) و ((شرح خطبه البيان)) و رسايل ديگر عرفانى كه به نام مرتضى نظامشاه و خان خانان نوشته است.

بنگريدبه: محبوب الزمن (ص ٥٧٨)، شام غريبان (ص ١٨٦ - ١٧٨)، صبح گلشن (ص ٣٠٧) فهرست مشكوه (ج ٣ ص ٢٢٥٧ - ٢٢٦١) و فهرستهاى ديگر.

تقى اوحدى گويد: مفخرالاعيان، زبدة الزمان، شمع دودمان اسرار، خواجه محمد (بن) محمود دهدار، قرة العين، دهدار محمود عيانى بود، مدتى مديد، در بلاد هند به سر مى كرد. فرزندان وى در اين ازمنه از دكن به گجرات آمده بودند، هر دو جوان مستعد قابل رسيده، و او را طبيعت نظم و تصوف ميراثى پدر است (يك رباعى).

عرفات (برگ ٧٠٧). از اوست:

يك جرعه كه از حريف مستت برسد - پس چاشنى دم الشتت برسد

اين جام نهاده اند بر طاق بلند - پا بر سر خويش نه كه دستت برسد

در آينه حال پشت چشم ار بينى - يك چشم بپوشى و به ديگر بينى

كورت بيند هر آنكه بيند ز قفا - اينست مثال خير و شر، گر بينى

در باغ، چو ميل چيدن گل كردم - بلبل نگران بود، تغافل كردم

كردند حريفان همه، دامن پرگل - من، سينه پر از ناله بلبل كردم

منظور يقين، دو حالتست از اشيا - هر لحظه، وجود دگر و حكم بقا

تجديد وجود از عدم، ذاتى ماست - و ان حكم بقا، رابطه فعل خدا

و نيز، جناب ايشان - آقاى گلچين معانى - در پانوشت آن مصحف گرانسنگ، در ترجمت احوال پدر - يعنى محمود دهدار - رضوان الله تعالى عليه نگاشته اى دارند كه بعد از عنوان نظر جناب هانرى كربن در ((تاريخ فلسفه )) ايراد خواهيم نمود و نظر خواننده عزيز را به سهو- تاريخ فلسفه / ترجمه آقاى جواد طباطبائى، ج ٢ ص ١٤٥، ط كوير.

? جناب كربن و برخى از معاصرين پيرامون تميز دادن بين محمد دهدار - صاحب رسايل - و پدرش محمود بن محمد دهدار متخلص به عيانى و مدفون به حافظيه شيراز، جلب مى نماييم.

آقاى كربن رحمة الله تعالى عليه گويند:

بالا خره لازم است كه در اينجا از شخصيتى عجيب يعنى خواجه محمد بن محمود دهدار (او پسرى به نام محمود بن محمد داشت و نوشته تذكره هاى سهم هر يك از آنها معلوم نمى شود) يا كنيم، هر چند كه تنها پيوند او، با كسانى كه ذكرشان گذشت، در اين است كه به محفل شيراز تعلق داشت. درباره شرح حال او فقط مى توان اين نكته را ذكر كرد كه او در سال ١٠١٣ ق/ ١٦٠٤ م زنده بود در حافظيه شيراز مدفون است، از از نمايندگان بارز حكمت عرفان شيعى از تبار رجب برسى است افزون بر اين در علم جفر (يعنى علمى كه در عرفان اسلامى معادل فنون قباله هاى يهودى است) از او حدود ده اثر باقى مانده است كه هر يك از آنها شايسته بررسى است. در اينجا فقط به در يتيم - و حرف الف به عنوان رمز صورت انسانى (= الف انسانيت، مصحح) - اشاره مى كنيم كه از معرفت مراحل مراتب نفس تا مرتبه انسان كيهانى يا عالم اكبر بحث مى كند. در اين اثر آماده است ((بدان كه حقيقت انسان حقيقت محمديه است. بنابراين، من با تفسير دو سوره شروع خواهم كرد نخستين آنها سوره والضحى (الم يجدك يتميا فاوى) است عرفان اسلامى (اسماعيلى) معناى باطنى زكات را به عنوان بخشش عرفان به كسى كه لياقت داشته باشد، بر اين تفسير اين سوره، بنا مى كند، و فوت اسماعيلى، پشتوانه اين مفهوم قرار مى گيرد، بدين ترتيب، ملاحظه مى شود كه طنينهاى بسيارى به گوش مى رسد.

حال، در اين مقام به نقل ترجمه حال ((پدر)) از حاشيه ((كاروان هند)) مى پردازيم:

وى، ابو محمد، محمود دهدار ((عيانى)) است. و تقى اوحدى گويد: ((مولد و مضجعش خاك شيراز است و وى به غايت در رياضيات، خصوص اعداد و اخواتش، رياضت كشيده بود و ذوق تصوف عالى داشت، و كلام صوفيانه را اكثر مطالعه نموده بود، به اصطلاحات طبقه رسيده بود و قريب بود كه بالكليه از موهومات بگذرد و با ارادت تام به خدمت بابا رجب مى گفت: اگر ارادت تو نسبت به من از صميم قلب است، تو نيز اقتدا به من كن و الا آزار من مده و برو كله اى بيار، لهذا هر روز به معذرت تقصير تابعيت كله اى به دست خود خريده پيش او مى برد و كله بر زمين مى گذاشت، مع هذا با علماى ظاهرى و باطنى در گلستان سر و كله مى زد.

چند رساله نظم و نثر از او نزد بنده است، از جمله ((حل الرموز)) و ((نظم شرح الكنوز)) و ((آثار الاطوار)) از اوست: ( هشتاد بيت):

غرض از عشق، تجلاى وجود ازلست - لايزال آمده عشق و صفتش لم يزلست

انوار تجليات از طور وجود - اجزاى وجود عالم غيب و شهود

از حل الرموز:

كن فكان حرفى از كتاب وى است - بل يكى ذره ز آفتاب وى است...

اين كه داراى هواى درويشى - تا بيابى صفاى درويشى

ديده بگشا نگاه كن در كار - عقل را پير راه كن در كار

بطلب عارفى كه از دل تو - واكند عقده هاى مشكل تو

هر چه آيد ترا به فكر و ضمير - او بداند كه كشف بى تقدير

بى سخن با تو در سخن باشد - با تو در سر و دل علن باشد

صاحب طبقات اعلام الشيعه ، در ترجمه حال جناب محمود دهدار – طبقات اعلام الشيعه، ج ٤ ص ٢٣٨.

? رضوان الله تعالى عليه - بيانى وافى دارد كه ما تمامى آن را براى بر سبيل صواب استوار گشتن ازمان نفوس مستعده در تميز پدر از پسر نقل مى نمائيم:

محمود دهدار، هو ابو محمد، محمود بن محمد، المدفون فى الحافظيه بشيراز كما ذكر فى فارس نامه و هو المتخلص ((عيانى)) (ذ٩ قم ٥٢٤٧.) المتبحر فى علم الحروف و الجفر و الاعداد. و له فيها تصانيف له رايت منها: ((مفاتيح المفاليق)) و ((جامع الفوائد)) الذى كتبه بعد ((المفاتيح)) لانه احال فيه كثيرا اليه، و قد كتبه لولده محمد تت بعد رجوعه عن الهند و صريح فيه بان كنيته ابومحمد و اسمه محمود بن محمد، و رايت له رسالة اخرى ناقصه الاول و الاخر صرح فى اثنائها باسمه.

وله منظومة فى الجفر و استخراج الطالب و المطلوب نظمها بديهة و ادراجها فى اثنا جامع الفوائد و نظمها جامع الفوائد و نظمها بديهة و ادارجها فى اثنا جامع الفوائد و نظمها جامع الفوائد و نظمها ايضا فارسيا. صرح فيها بان تخلصه فى الشعر ((عيانى)) (از عيانى اگر سخن شنوى) وفيه قوله :

قسمت مى دهم به روح رسول - به امامى كه هست زوج بتول

و قال فى آخره:

من عيانى تخلص از آنم - كه در اين شيوه عين اعيانم

و له ايضا ((جواهر الاسرار)) المشتمل على النظم و النثر، عنوان نظمه تقرير و عنوان نثره تحرير و له كتب عديده اخر، قال فى بعض منظوماته:

شرح اين رابطه در چند كتاب - كرده ام ذكر به عنوان صواب

و من بعض نسخه ((جواهر الاسرار)) و ذكرناه كذللك من (ذ ٥: ٢٦٢) اول نظمه قوله:

الحمدلله كه اين تازه كتيب - دارد از جمله بسم الله زيب

شرف لوحه اش الرحمان است - الرحيمش حلل عنوان است

الى قوله:

باشد از پرتو ديدار نبى - شاه كونين نبى عربى

وز دم روح فزاى شه دين - مرتضى مادى از باب يقين

به عيانى برسد فيض زآل - رسدش فيض به سرحد كمال

ومن الواخره:

من عيانى كه تخلص دارم - به تولاى على در كارم

هست در نعت نبى تحريرم - هست در مدح ولى تقريرم

ومن منظوماته اسرار الحروف و سياتى ولده محمد الدهدار بن محمود بن محمد فى المئيه الحاديه عشره.

back page ... fehrest page ... next page

DownloadBook.ORG
back page ... fehrest page ... next page

٢ - پيرامون ((خطبه البيان)) و شروح بر آن

١ - كلام صاحب الذريعه

محقق شهير و علامه فقيه جناب شيخ آقا بزرگ تهرانى (قدس الله روحه) در كتاب قيم خويش اعنى ((الذريعة الى تصانيف الشيعه )) پيرامون اين - الذريعه، ج ٧ ص ٢٠٠.

? خطبه فرموده اند:

(٩٨٨: خطبه البيان) من الخطب المشهوره نسبتها الى ((امير المومنين عليه السلام)) و لها نسخ مختلفه بالزياده و النقصان، و الاتم منها يقرب من الخمسمائه انشاها بالكوفه كما فى بعض روايتها او بالبصره كما فى بعض روايتها او بالبصره كما فى اخرى، لم يذكرها ((الرضى)) فى نهج البلاغه و كذا لم يذكره ابن شهر آشوب فى المناقب فى عداد خطبه الشهوره نعم، ذكر فيه من خطبه التى لا توجد النهج خطبه الافتخار - كما اشرنا اليها - و لعل المراد منها - هذه الخطبه - فان فى اولها ما يقرب من سبعين من اوصافه و خصاله بعنوان: انا كذا، انا كذا،... مفتخرا بذللك كله اولها: ((الحمدلله بديع السموات و فاطرها و ساطع المدحيات و قادرها، و موتد الجبال و تانحرها، و مفجر العيون و باقرها، و مرسل الرياح و زاجرها و ناهى العواصف و آمرها و مزين السماء و زاهرها، و مدبر الافلاك و مسيرها - الى ان قال: - سلمان رضى الله عليه فقام اليه سويد بن نوفل الهلالى من لفيف الخوارج - الى قوله: - انا آيه الجبار، انا حقيقه الاسرار - الى قوله: - انا باب الابواب، انا الابواب، انا مسبب الاسباب - الى قوله: - انا الاول و الاخر و الظاهر و الباطن)). و عند قوله: ((انا المخبر عن الكائنات)) ذكر كثيرا من الملاحم؛ و عند قوله: انا ابوالمهدى قام مالك الاشتر و ساله عن قيامه كما بعض نسخها و هكذا انا...، انا... الى ان صاح سويد بن نوفل و حلف فى ساعته. ثم قام مقداد بن الاسود الى آخر الخطبه المختلفه نسخها. و قد اورد الشيخ على البار جيبى اليزدى الحائرى فى كتابه به ((الزام الناصب)) المطبوع اخيرا

بايران نسخ من هذه الخطبه ذكرت فى احديها اسماء اصحاب الحجه المهدى عليه السلام. و ذكرت فى الاخرى اسماء ولاه الحجه على البلاد. و نقل احدى تلف النسخ عن الدرالمنظم فى الرالانهلم تاليف محمد بن طلحة الشافعى (المتوفى ٦٥٢ ه) و نقل الشيخ سراج الدين حسن بعضها عن ((الدرالمنظم)) ايضا يوجد نسخه منها فى ((الرضويه)) كتابتها (٧٢٩) مع خطبه الاقاليم كما مر، و نسخة اخرى بخط ((درويش على به جمال الدين الهترى)) كتبت فى (٩٢٣) فى (٥٥ ورقه من وقف (ابن خاتون) من (١٠٦٧) فى الرضويه ايضا. و اورد السيد المشبر تمام هذه الخطبه فى رسالته ((علامات الظهور)) و جمله من فقراتها مذكورة فى ((مشارق انوار اليقين)) للبرسى؛ لكن من غير ان يسميها بخطبة من سرحه لحديث الغمامه. و شرح المحقق القمى (المتوفى ١٢٣١ ق). بعض فقرات هذه النسخه التى نقلها القاضى سعيد فيما يقرب من ثلاثه الاف بيت بالفارسيه و طبع الشرح فى آخر ((جامع الشتات)) المذكور فى (ج ٥ ص ٥٩).

و لها شروح آخر ياتى بعضها فى الشين و منها شرحها المرسوم ((بخلاصه الترجمان)) و الاخر الموسوم ((معالم التنزيل)) كما ياتى و مر شرحها الفارسى انفا. و ترجمة هذه الخطبه بالفارسيه لنور عليشاه ( المتوفى ١٢١٢ ه) توجد قطعه من الترجمه منظمه الى ديوان نور عليشاه فى سبهسالار. و قدرفاتنا ذكرها فى التراجم، كما فاقنا ذكر ترجمتها نظما فى كاشان فى ( ٨٤٦ ه) باو حاكمها شمس الدين محمد.

تذكار: نقل كلام فوق الذكر صاحب ((الذريعه)) صرفا براى تمهيد بر كلمات لا حق اوست، نه مقدمه اى در بيان نظرات ايجابى و يا سلبى نسبت به خطبه مذكور از نظر ارباب كمال. چه اينكه اين موضوع را جناب شيخ در ص ٢١٩ همان مجلد از ((الذريعه)) پيرامون اين شرح فرموده اند:

(١٠٥٧: خلاصه الترجمان فى تاويل خطبه البيان) للمعارف الكامل محمد بن محمود الملقب به دهدار اوله: الحمد لله الذى خلق الانسان علمه البيان، المنان ذى الاحسان الذى كل يوم هم فى شان - الى قوله: -

(چنين گويد پيكر گفتار و صورت ديوار محمد بن محمود الملقب به دهدار)

بدا بمقدمه طويله ثم شرح فى بيان قوله عليه السلام: انا الذى عنده مفاتيح الغيب لا يعلمها بعد محمد صلى الله عليه و آله غيرى - يقرب من ثلاثه الاف بيت مع انه ليس شرح جميع فقرات الخطبه و آخر فقراته: انا اظهر الاشياء الواجوديه كيف اشاء، انا باب حطتهم التى يدخلون فيها)). و بعد تاويله، قال:

(و نكته لطيفه در اينكه ختم خطبه به ذكر حطه و دخول در آن فرموده).

ثم الخلق باخره قصيده فى مدح منشى الخطبه تشكرا لتوفيق شرحها تقرب من ماة بيت بقافيه النون اولها:

چه كاسه عنبى از كف مغان رسدم - روز عالم غيبى به ارمغان رسم

و ذكر فى البيت ماده التاريخ ((فيض جود على)) المطابق جمله لعدد (١٠١٣) فقال فى آخر القصيده:

ز ((فيض جود على)) چون رسيد اين توفيق چنان رسيد كه تاريخش از همان رسدم

رايته ضمن مجموعه جلها بخط المولى ملك محمد بن عبدالله فرغ من نسخها (١٩ شعبان ١١٩٧) و هى عند السيد حسن اليزدى فى النجف و عندى نسخه منه بخط صديقى الشيخ عبدالعلى بن على نقى السعد آبادى السفلى من محال خمسة، و هى فن ضمن مجموعه رسائل نفيسه كلها بخطه فى (١٣٥٠ ه) و بعدها الى ان توفى فى النجف (١٣٥٧ ه) انتهى.

تذكر: بنده را در اين مقدمه، قصد آن نيست كه بر حول اين خطبه سامى نظرات ايجابى و سلبى ارباب تحقيق را مطرح سازم چرا كه مطالعه و دقت نفوس مستعد را در مقدمه كتاب ((گفتار امير مومنان در شناخت امام و حوادث آخر الزمان )) بر اين موضوع كافى و وافى مى دانم. فلذا توجه - طبع موسسه تحقيقاتى فرهنگى جليل، به سال ١٣٥٧ خورشيدى.

? شاهدان اين صحيفه عليا را بدين جلب مى نمايم:

١ - احاديث صادره از بيت عصمت و وحى عليه السلام چون آيات قرآن فرقان، داراى متشابهات و محكمات است، فلذا بايد متشابهات آنها را به محكمات آنان ارجاع داد، در غير اين صورت محقق، در تحقيق خويش به خطا رفته و از صراط مستقيم و سبيل صواب و نهج اعتدال خارج گشته، و آنها را با تحصيل علل اكتسابى مردود شمرده، يا مجهول مى پندارند، و يا محصول افكار خام غلاة از شيعه محسوب مى فرمايد.

٢ - از آنرو كه بسيارى از محققين از قدماء، دانشمندانى ذوفنون بوده اند - گر چه در علمى خاص در وادى شهرت قرار گرفته باشند - برترين آنها و فرزانگان ايشان، در علوم گوناگون، از جمله علم الحديث و تراجم رجال داراى اجازه حديث و معرفت انواع روايات و اقسام گوناگون آن آنچه كه بدان علم شريف مربوط مى شود، صاحب نظرات قويم و آراء عظيم بوده اند. فلذا در مشهد ارباب كمال محضر اصحاب نظر اين معنى به صحت پيوسته است كه احاديث و روايات منقول در صحف اعاظم علماء را به سادگى و آسانى راى سليم و تامل و تدقيق در آراء و انديشمندان اند، اينكه مثلا جناب عبدالصمد همدانى (رضوان الله تعالى عليه) كه از عالمان - به ((بحر المعارف)) او در نقل ((خطبة البيان)) بنگريد.

? ذوفنون متبحر در علوم مختلف مى باشند، و يا علامه خواجه محمد دهدار قدس سره كه آثار عظيم الشان وى همواره مودر توجه ارباب كمال بوده است و...، به نقل و يا شرح ((خطبة البيان)) و امثال آن توجه نموده و- و نيز همچون علامه قيصرى در شرح ((قصوص الحكم)) (ط شركت انتشارات علمى و فرهنگى / به تصحيح استاد سيد جلال الدين آشتيانى، ص ٩٥) و جناب فيض كاشانى در ((كلمات مكنونه)) (ط فراهانى، ١٣٦٠ ش، ص ١٩٦) و ((بحر المعارف)) عبد الصمد همدانى (ط اول، ص ٣٤٦) و شرح حضرت حاجى سبزوارى قدس سره بر دعاى جوشن كبير (ط دانشگاه تهران، ص ٥٤٤ و ٣٤٦) و در ديگر از آثار حكما الهى - آيا به راستى و به سهولت مى توان گفت كه اين بزرگان حديث، خطبه اى را نقل و شرح فرموده اند كه مولود ناميمون جعل و پرداخته دست نامبارك و انديشه غلات شيعه مى باشد؟؟!!

كار خوبان را قياس از خود مگير - گر چه باشد در نوشتن شير شير

بزرگش نخوانند اهل خرد - كه نام بزرگان به زشتى برد

? همت علياى خويش را مصروف داشته اند؛ امرى عظيم و نكته اى قابل توجه و تامل تثبت است.

و چه نيكو است كلام يكى از فرزانگان اين عصر كه فرمود:

((در طول تحصيل معارف الهى و در راستاى تحقيق و برسى آراء انديشمندان بزرگ، همواره اين كلمه عليا را در نظر داشته و بدان مترنم بوده ام كه اگر امر دائر گردد بين اينكه در جميع شئون معارف الهيه و فهم آنها و تنقيد آنان، در نارسائى تحقيق و عدم كمال در ترقيق و عدم توانائى در فهم آنها و دست يابى به ماخذ علوم گوناگون، خطا و نارسائى در فهم از من صادر گردد و يا از سوى فرزانگان عالم علم و تحقيق به ظهور رسد! بلاشك من بدان اولى هستم)).

اينكه جناب حاجى سبزوارى قدس سره در بدايت ((اسرار الحكم)) فرمود: ((تا مشكلى مى رسد، تبادر به رد و انكار نكنيد كه مطالب را فهميدن هنر است نه رد و انكار)) تذكارى بس عظيم است، براى آنانكه در راه دانش و سبيل پژوهش و تحقيق گام بر مى دارند چرا كه:

نكته ها جون تيغ پولاد است تيز - گر ندارى تو سپر واپس گريز

پيش اين الماس بى اسپر ميا - كز بريدن تيغ را نبود حيا

٣ - مقام انسان كامل، فوق منازل و مقامات يك عارف عظيم الشان است كه از وى ((شطح)) صادر مى گردد و اينكه از ايشان در احوالات گوناگون شطح صادر نگشته است، بر اين نكته كه نمودار ((سعه وجوديه)) آنهاست، برهانى تمام است

٤ - مقامات انسان كامل در صحف اهل معرفت بدانها اشارت رفته و ماخوذ از آيات و روايات و ادعيه است كه هم قرآن و هم عرفان و هم برهان، در آن صراط مستقيم و سبيل قويم، معاضد يكديگرند، فوق طور عقل اكثرى است

الحمد لله بل اكثر هم لا يعلمون - نحل / ٧٥.

?

و طبيعى و بديهى مى نمايد كه آنانكه در اين مسير، سير ننموده اند، فهم آن دقائق بر آنها مستور باشد و در وادى استبعاد نسبت بدانها منزل گزينند.

٥ - شارحين اين خطبه و امثال آن، خاصه حضرت خواجه محمد دهدار شيرازى (قدس الله تعالى اسرارهم) با بيانى تام و تمام، متشابهات آن را به محكماتش ارجاع داده اند. فلذا نه تذكرى در اين راستا در خور اين كمترين است و نه نيازى بدان محسوس مى گردد. وليك صرفا براى توجه نفوس مستعده به نكته اى از نكات اين خطبه شريفه بسنده مى نماييم، اميد اينكه، مر ايشان را مفيد فائده افتد.

قال الله تبارك و تعالى: و اذ قال ربك للملائكه انى جاعل فى الارض خليفه - بقره / ٣١.

?

خداى سبحان در اين آيه كريمه كه مويد جعل خليفه الله در اين مورد خاص است كه به استمرار وجودى آن نيز دلالت دارد، خاص خويش دانسته است و خليفه مذكور چناچه عقل و نقل بر آن گواهى مى دهند، متصف به صفات مسخلف كه حق سبحانه و تعالى است، مى باشد و گر چه اسماء مستاثره، خاص اوست - جل ذكره - و اطلاق ((عالم الغيب)) بر انسان كامل تجويز نگشته است. فلذا در اوائل اين خطبه فرمود: ((انا بكل شى ء عليم)) و نيز وارد است كه:

و نحن الاولون نحن الاخرون و نحن السابقون

و نيز

... لا فرق بينك و بينها الا انهم عبادك و خلقك. و قال عليه السلام نزلونا عن الربوبيه و قولوا فينا ماشئتم فتدبر. - بحار، ج ٢٥ ص ٢٢.

?

آنكس كه زكوى آشنائى است - داند كه متاع ما كجائى است

كيف كان، اگر صاحب قلب سليمى و نفس مستعده اى در فقرات اين خطبه با شرح جناب دهدار قدس سره تدبر كامل نمايد، گمان نمى رود كه بر سبيل مستبعدين نسبت به اينگونه از كلمات عليا بل مستوحشين بدانها، گام زند.

زاهد ظاهر پرست از حال ما آگاه نيست - در حق ما هرچه گويد جاى هيچ اكراه نيست

و السلام على من اتبع الهدى
back page ... fehrest page ... next page

DownloadBook.ORG
back page ... fehrest page ... next page

٢ - شروح بر خطبه البيان

((خطبه البيان)) از پيش مورد توجه ارباب حكمت و عرفان و اصحاب دانش و پژوهش بوده است، از اينرو شروح بسيارى بر آن، صورت تحرير يافته است كه برخى از آنها عبارتند از:

١ - شرح ابوالقاسم راز ذهبى.

٢ - شرح ميرزا ابوالقاسم گيلانى.

٣ - شرح منسوب به مير سيد شريف گرگانى.

٤ - شرح شاپور كاشانى.

٥ - شرح محمد على (نور على شاه) طبسى.

٦ - شرح منسوب به ابن عبدالفتاح.

٧ - شرح خواجه محمد دهدار شيرازى (همين شرح).

٨ - شرح شارحينى كه ناشناخته مانده اند.

تذكر: ما اين نكته را از فهرست جناب آقاى منزوى جلد ٢ (١) / ١٢٣١ براداشت كرده ايم.

٣ - شناخت نسخ و روش تصحيح

ما را در تصحيح اين گرامى رساله، دو نسخه در دست بوده است:

١ - نسخه آستان قدس رضوى بشماره ٥٢٠ اخبار با خط نسخ و به خط ((زين العابدين نقيب بن عبدالله)) به تاريخ ١٢٨٤ ق. با رمز (رض) كه نسخه اساس ما است.

٢ - نسخه نجف اشرف، شيخ آقا بزرگ تهرانى، نوشته عبدالعلى بن علينقى سعد آبادى سفلى ١٣٥٠ ه’. معرفى شده در ((الذريعه))(ج ٧ ص ٢٩١) كه فيلم آن ( كه به خامه جناب شيخ صاحب الذريه مى باشد) در كتابخانه دانشگاه تهران به شماره ٢٩٨٦ مى باشد.

تذكار: بناى اين بنياد رفيع بر آن قرار گرفت كه ما در تصحيح اين رساله سامى در جايگاه پاورقى به نكاتى كه در اختلاف نسخ، مخل معانى بود اشارت نموديم و آنهائى را كه چندان مدخليتى معنوى نداشت فرو گذاشتيم و اگر احيانا وجود لغاتى چون آنان را كه در بين كروشه قرار گرفته اند را بر سبيل اضافه، مناسب يافتيم در آن جايگاه ([]) اضافه نموديم. و تا مقدار كه در توان بود، به ماخذ اشارت كرديم.

تقدير

در خاتمه اين تمهيد از دوستان عزيزم آقايان حسين معماريان و مهدى معماريان و احمد خمسه لو كه در استنساخ اين شرح سامى و آقاى اويس وفسى كه در ويراستارى نهائى متن، مرا يارى فرموده اند و نيز از مسئول محترم انتشارات صائب اعنى جناب آقاى محمد رضا مدبر سپاسگزارى مى نمايم.

آذر ماه ١٣٧٧ ش برابر با شعبان المعظم ١٤١٩ ق ساوه - محمد حسين اكبرى ساوى

ديباچه كتاب

الحمدلله الذى خلق الانسان، علمه البيان، المنان ذى الاحسان، الذى هو كل يوم فى شان، فسبحان من لا يشغله شان عن شان . و صلواته و- رض: هو كل.

? -د: و صلات صلوته.

? سلامه على محتد عوالم الامكان، حقيقه حقايق الاعيان، محمد المصطفى الهاشمى من آل عدنان، و على آله و اهل بيته الطيبين الطاهرين، الذينهم - الطيبين را ندارد.

? خلاصه الامكان و الاكوان، و على صحبه الخصوصين من الله تعالى - د: ((الامكان)) ندارد.

? - رض: تعالى را ندارد. ? بالرضوان، الممتازين من البريه بصحبه حبيب الرحمن - صلى الله عليه و عليهم - ما استدام الدوام و استدار الزمان.

و بعد چنين گويد پيكر گفتار و صورت ديوار محمد بن محمود المقلب به دهدار - غفر الله تعالى لهما -: كه چون دهقان ازل تخم محبت اهل بيت رسول - صلوات الله و سلامه عليهم اجمعين- و شيعيان حقيقى ايشان كه اكابر صوفيه اند - قدست اسرارهم - در زمين فطرت و مزرعه جبلتم ريخته و ساقى لم يزل، شراب طهور موالات بتول - سلام الله عليهم - رض: از ((وساقى)) تا ((سلام الله عليهم اجمعين)) را ندارد.

? اجمعين - را با شيره جانم آميخته و ايمان طاهر از لوث تعصبات بار آورده و كيفيت ممزوج به اعتدال صافى از تكلفات دماغ دين مرا كرم داشته، پس هميشه در تتبع كلام تابع و متبوع از مكتوب و مسموع مى باشد. و در ادارك معانى الفاظ از آن دست، كه به كفتين نقل و عقل، و شاهين حكم شرع توان سنجيد مى كوشد و گاهى از تار و پود گرير و تقرير پلاسى يافته، بر تن - د: ((تقرير)) را ندارد.

? دريافته اهل خويش مى پوشد، تا در يوزه دعائى از ابواب ارباب دل و اصحاب ديده نمايد. و از حمله توفيقات الهى و مواهب عينى كه شامل نقد وقت اين ناقص معيار هنر آمد، شرف مطالعه ((خطبه البيان)) بود كه - رض ((هنر)) را ندارد

? مستند احوال سر دفتران دواوين كمال است. و اين خطبه از جمله آن خطب است كه در حين جذبات قدسيه و نفحات الهيه و غلبه نورالوهيت، بر- ((كه)) را ندارد

? بقعه بشريت از جان عالم و عالم جان، منظور علم و مشهود عيان، صورت سر وجود و منطبع مرات نمود، سر الانبياء و حقيقه الاوليا، مطلوب كل - د: سير.

? طالب، امير المومنين على بن ابى طالب - على نبينا و عليه و على جميع الال و الاصحاب من الله الصلوة و السلام الى يوم الحساب - به عالم تلفظ در آمده و شان ورودش آنستكه گاهى بر منبر از احوال سابق و لاحق و از- د: آمد و شان.

? كيفيات وجود اشياء، وقايع و ملاحم بيان مى فرمود و در آن اثناء سائلى به طريق امتحان سئوال مى كرده كه يا على اين بيان را از كجا مى نمائى. چنانچه در خطبه سلونى دعلب (دعبل) يمانى پرسيده كه ((هل رايت -د: ذعبب.

? - د: كه رايت.

? ربك)) و در خطبه ملاحم، سويدبن غفله نوفل هلالى ٨ گفته كه تو اينها را حاضرى و دانسته مى گوئى يا مثل اين، پس آن حضرت عبارت مشهوره مذكوره در خطبه اى كه ((انا سر الاسرار ، انا شجره الانوار)) و آنچه در- رض: و انا.

? اين خطبه است در جواب سويد فرموده و سر وقوع اين حال و حكمت در صدور اين مقال آنستكه عقل غير مشتق از عقال شطحيات ارباب حال را كه رشاشه اين نورند از جمله محال نشمرد و اهل كمال را سندى باشد والله اعلم.

پس چون اين معدوم الاهليه از مطالعه آن بقدر حوصله قابليت خود بهره ور شد خواست كه به موجب كريمه (المومنون اخوه) برادران ايمانى را- حجرات / ١١.

? اطلاعى بر تاويل آن كلام حقيقت نظام بوجهى از وجوه كه سهل الماخذ باشد حاصل آيد پس به زبان پارسى از فائده آن اعم بوده التزام نمود كه - رض: بودالذام. ? تحرير بعضى از مدركات خويش نمايد تا به حس سماع و نيت انتفاغ طالبان حق را از اين تاويل فائده جزيل رسد و بعد از جزم عزم و عقد نيت ناگاه - رض: عزم جزم.

? صورت كمال معنى و معنى كمال صورت مجتمع استعداد نوعى هندسه عالم جمعى مرهم اصحاب درد نوع منحصر در فرد المخوف به عواطف -د: جمع.

? الرحمن خان خانان - ايدالله تعالى بجوده و جنوده - بصورت مثال در- رض: جان جانان، با جيم ابجد.

? بزم خيال نزول اجلال نمود و به زبان حال گره از رشته مقال گشود و چنين فرمود: كه آن گوهر يتيم را نسبت ما، در سلك تحرير بادى كشيد كه پاس حقوق مقتضى آنستكه در فائده دعائى كه تو آنرا از مشفقان بر لوح توقع - رض: به اين.

? مى نگارى ما را شريك دارى كه از اين معنى ترا صورت نفعى خاص در آينه حصول اختصاص انطباع مى يابد، پس بر امتثال اشارت بطرع و رغبت اقدام نمود و اين ارقام را ((خلاصه الترجمان فى تاويل خطبه البيان)) نام نهاد - و منه الهدايه و الرشاد - نمايد را خصوصا بهره ور دارد بر اين قليل البضاعه، عديم الاستطاعه، پاسبان فيض و حفظ خويش بگمارد بمنه وجوده، و پيش از شروع، تمهيدى و مقدمه اى مذكور مى شود و بعد از انجام، قصيده اى كه بشكرانه اين نعمت در مدح خطيب منبر سلونى و معتعرف حقائق شونى، سياه قلزم لا هوت، سياح عالم جبروت، صياد طيور ملكوت، سلطان - د: ((سياح قلزم لاهوت)) را ندارد.

? ملك ناسوت - عليه سلام الله الحى الذى لا يموت - بنظم آورده ثبت - رض: السلام.

? مى گردد.

و به الحول و القوه و الحمدلله على انعامه و صلى الله على نبينا خلفائه.

تمهيد

بر واقفان اسرار و ناقدان آيات و اخبار معين و مبرهن است كه كلامى كه - رض: ((اسرار)) ندارد.

? افاده معنى كند كه از آن اشتراك حكمى ميانه واجب و ممكن لازم نيايد- رض: مى كند.

? كه آن حكم مناسب قدس الوهيت بود آن كلام را محكم مى گويند. و اگر مفاد كلام مستلزم اشتراك حكمى غير مناسب تنزيه و تقديس بود آن كلام را متشابه خوانند. اگر از قرآن يا حديث باشد شطح نامند، اگر از قول اكابر-د: و حديث.

? باشد در وقت غلبه حال و سقوط بشريت بشرط آنكه بزرگى كه قائل آن قول است صاحب تزكيه او صاف و اخلاق و ضابط احكام و حدود شرع - رض: ((است)) را ندارد.

? باشد و در باقى احوال به سر حد قتال نفس ، رسيده باشد و شربى - د: ((نفس)) را ندارد

? - قتال نفس... موت اختيارى - رزقنا الله و اياكم - مراد است كه آن حيات حقيقى و معنوى استو اقسام موت ارادى عبارت است از:

١- موت احمر: كه مخالفت و مجاهدت با نفس است كه لازمه آن، جريان دم احمر است.

٢ - موت ابيض: كه جوع و گرسنگى استكه موجد سفيدى و موجب بياض و نورانيت قلب مى باشد.

٣ - موت اخضر: كه پوشيدن لباس و مرقع و مندرس است، كه منشأ اخضر از عيش گرديده و باطن را نظارت دهد.

٤ - موت اسود: كه تحمل ايذاء مردمان است كه منشأ اسوداد وجه خلقى و جنبه يلى الن ? - رض: مشربى.

? تمام از حام مدام حب نوافل و بهره از حب فرايض او را روزى شده - رض: نوافل.

? باشد، وجه تسميه اين كلام به متشابه آن است كه عقل تكذيب قائلش نمى توان نمود و حكم بر مفهوم ظاهرش بطريق صدق مخالف قواعد شرعى مى بايد و راه ادراك باطنش بر او به سبب عدم رسوخ در علم - د: به سر.

? بسته است چه آن مخصوص به صاحبان طريقت و واقفان اسرار حقيقت است و نفى باطن كلام كفر است، زيرا كه در حديث نبوى صلى الله عليه و آله هفت بطن قرآن را ثبوت رسيده پس ادراك و حكم آن كلام بر عقل - هفت بطن قرآن... قال رسول الله صلى الله عليه و آله ان للقرآن ظهرا و بطنا و لبطنه بطنا الى سبعة ابطن: تفسير صادقى، فيض قدس سره شريف، مقدم ? مشتبه ماند و منع تاويل نمى تواند كرد چه علم تاويل از قرآن و حديث مثبت و مضبوط است. پس آن كلام چون به ظاهر صرف تشابه با كلام مشبهه و مجسمه و زنادقه دارد و بتاويل حقيقت آن تشابه با كلام شرع - براى تحصيل عقائد ايشان به فرهنگ فرق سلامى، دكتر مشكور - الملل و النحل، شهرستانى انوارالنعمانيه، سيد جزائرى - وبيان الاديان، ابوالعمالى محمدالحسينى، العلوى - و امثال آنها رجوع شود. ? مى يابد آنرا متشابه گفته اند، و اگر صاحب تاويل بر آن صفت است كه - د: صاحب تاويل اگر از روى.

? در قرآن هست كه ( ابتغاء الفتنه) تاويل مى كند و كجى و زيغ در دل - رض: ((هست)) را ندارد.

? - آل عمران / ٨ . ? دارد زنديق يا كافر است، بحسب قصد و تاويل اگر از روى رسوخ در علم يا اقتباس از مشكوه اهل تحقيق و عرفان مى كند پس با آن حال اگر نيت حسنه با آن عمل باشد شريك بهره اهل انتفاع و بهره را ز فيض قائل كلام مى شود. اكنون امثال اين متشابهات اگر از جماعت اهل بيت - عليهم السلام من الملك العلام - آنرا بنام شطح خواندن ترك ادبست و البته متشابه از آن -د: بايد تعبير.

? تعبير بايد نمود و نسبت عموم و خصوص مطلق ميانه مفهوم متشابه و شطح مرعى بايد داشت كه بر همه متشابه اطلاق شطح خواندن ترك ادبست و البته متشابه از آن تعبير بايد نمود و نسبت عموم به خصوص -د: بايد تعبير ? مطلق ميانه مفهوم متشابه و شطح مرعى بايد داشت كه بر همه متشابه اطلاق شطح نكند، و اگر همه شطح را متشابه خوانند تواند بود. اكنون به اتفاق جميع علما محقق و محدثين مدقق و اصحاب طريقت قاطبه (ره) حضرت امام متقين و رئيس العارفين و مقتدى الصديقين و يعسوب الدين اخو رسول الله صلى الله عليه و آله ابو تراب على بن ابى طالب عليه - د: اتو تراب را.

? السلام را در حقايق و معارف الهى و حل معضلات طريقت و كشف اسرار حقيقت كلام عالى بسيار است كه از سوابق و لو احق صدور مثل اين امتناع داشته و دارد و در تعريف كلام عرفان انجام توحيد نظام آن امام الانام - عليه الصلوه و السلام - اكابر كرام فرموده اند كه: فوق كلام خلق و دون - رض: وفق.

? كلام خالق)) زيرا كه مقتبس از انوار محمدى صلى الله عليه و آله است -د: الخالق.

?

كما قال - عليه السلام -: سلونى عما دون العرش فان ما بين الجوانح - به بحارالانوار، ج ٤٠، ب ٩٣ رجوع بفرمائيد. ? علما جما هذا اللعاب رسول الله صلى الله عليه و آله فى فمى هذا ماذقنى رسول الله صلى الله عليه و آله ذقاذقا فوالذى نفسى بيده او اذن للتوريه و الانجيل ان يتكلما لوضعت و ساده فاجزت بما فيهما فصدقانى على - د: و لصدقانى.

? ذلك .

و از جمله متشابهات كه در هنگام استتار بشريت و غلبه ظهور جذبات الوهيت از آن مهندس كارخانه لاهوتى و مقدرات احكام جبروتى - عليه السلام - صادر شده اين خطبه است كه به خطبه البيان اشتهار دارد اميد بكرم وهاب عليم و جواد كريم آن است كه مومنان صادق الاعتقاد از اين تاويلات انتفاع تمام يابند و باعث رستگارى اين اسير بند نفس آيد.

بحق النبى و آله و اهل بيته و صحبه - صلوات الله و سلامه عليهم اجمعين -.

back page ... fehrest page ... next page

DownloadBook.ORG
back page ... fehrest page ... next page

مقدمه شارح

بدان جعلك الله و ايانا من اهله بحق اهل البيت - سلام الله عليهم -د: ((و ايانا)) را ندارد.

? اجمعين - كه ذات مقدسه الهى - تعالى شانه و جل برهانه - از حيث اطلاق، صاحب شئون كليه غير متناهيه است و اين شئون كليه را افراد عالم به جهت اظهار آن شان كلى است). و ماده شئون آن ظهور كليه لايتناهى حقيقه محمدى صلى الله عليه و آله است و هر يك شان كلى كه غايت ايجاد از عالم قدس لاهوت به امر ارادى الهى بر عالم جبروت و عالم ملكوت و عالم مثال و عالم ملك گذر كرده، هنگامه اين عالم به دور انداخته از بسايط عالم ملك متوجه عالم تركيب شده از امتزاجات طبايع هيئتى جمعى مزاجى وحدانى پرداخته آينه وار در برابر آورده جلوه شاهد- رض: وجدانى.

? خويش را مهيا مى آيد. كه ((نحن معاشر الانبياء ارواحنا اشباحنا)) و- به احياء العلوم غزالى، ج ١، ص ٧٤ بنگريد. ? اين نزول امر و هنگامه پردازى عوالم مذكوره، عبارت است از تعلق علم قديم الهى بظاهر . پس ايجاد و اختراع و ابداع و خلق و امثال اين اسماء- رض: بظاهر علم.

? تمام خبرى است از تعلق علم بظاهرش و ظهور حال همين است و چون نشئه وجود و ظهور هر شان كلى متناهى است بحسب ظهور جزئيات، پس دور معينى داشته باشد و در هر عالمى مناسب آن عالم، كه چون دوره هر عالمى بانجام رسد علم هر عالمى از تعلق بظاهر خود در آن عالم روى -د: ((علم هر عالمى)) را ندارد.

? - رض: ((از)) را ندارد.

? گردانيده بباطن خود متوجه شود و اين باطن علم قيامت است و ظهور و-د: بشود.

? جلال و اعلام آن عالم و استهلاك آن در غيبت ذات و چون علم به ظاهر تعلق گيرد و در هر عالمى رابطه واسطه فيض ذات مقدس به آن عالم - رض: رابطه اى.

? دقيقه ايست از دقايق نبوت حقيقت محمدى صلى الله عليه و آله و چون به باطن عود كند رابطه واسطه نسبت عودش دقيقه ايست از دقايق ولايت حقيقت محمدى صلى الله عليه و آله و دوره عود مطلق مطابق دوره -د: ((حقيقت)) را ندارد.

? ظهور است در امتداد مقدر معقول نامحسوس و نبوت حقيقت محمدى صلى الله عليه و آله حقيقت مطلقه نبوت است و ولايت حقيقت محمدى صلى الله عليه و آله حقيقت مطلقه ولايت است كه در هر نشئه معلوم و خصوص ظهور در ساير انبياء و اوليا مى كند و آن شان كى كه غايت هر نشاة است ظهور آن - من حيث نبوة - است شخص محمدى است و - من حيث الولاية - شخص على است و اين مفاد حديث ((انا و على من - در شرح آن به اسفار، ملاصدار، (رضوان الله تعالى عليه) ج ٧، ص ٢٦٢ رجوع كنيد و پيرامون احاديث بعدى به رسائل دهدار، به تصحيح اين كمترين مراجعه شود. ? نور واحد)) و به روايتى، ((من شجره واحده)) و ايضا

على منى و انا من على و لا يودى عنى الا انا او على

و از اين قسم احاديث بسيار است و همچنين مفاد حديث ((كنت مع الانبياء سرا و صرت معى جهرا)) و چون آن شان كلى كه غايت - به شرح حاجى سبزوارى قدس سره بر دعاى صباح، ط، دانشگاه تهران ص ١٢١ بنگريد. ? - رض: جهرت معى.

? است در هر مرتبه اى از مراتب عوالم اربعه به كمال لايق آن مرتبه در آن مرتبه ظاهر بود تا به تشخص عنصرى انسانى پس همين نسبت كه در عالم محسوس اين دو فرد را حاصل است - من حيث المقدمتين و النتيجه –د: فى النتيجه.

? در جميع مراتب حاصل است به فراخور آن مرتبه. پس اگر بعضى از-د: حاصل باشد.

? احوال سير خود را در مراتب وجود و مقام خود در منازل موجود به نوعى خبر دهند كه عقول جزئيه عالم ملك و در ادراك آن عاجز و متحير شوند و قبول آن در حوصله آن نگنجد كاملان نشاة آگاهند كه آن خبرها خبر است از كمالات ربى و دورى كه در هر مرتبه ايشانرا حاصل است يا در هر دوره،-د: حاصل است چه كامل.

? چه كامل در همه جا كامل است در هر دوره اى به كمال خود داير، زيرا كه قلب حقايق محال است و در هر دوره اى به كمال خود داير، زيرا كه قلب حقايق محال است و نشئه كمال مطلق، حاوى جميع كمالات عام و-د: حاصل است چه كامل.

? خاص است. مثلا كمال ناسوتى البته كامل ملكى و مثالى و ملكوتى و جبروتى است. پس در عالم جبروت اسم اعظم است، و در عالم ناسوت - در تحصيل معرفت پيرامون اسم اعظم به نكات ٧٠، ٢١٥، ٤٧٩، ٨٢١ هزار ويك نكته، علامه آملى، -ادام الله تعالى ظلله العالى - رجوع بفرمائيد نكته: ادعيه و مأثوراتى كه به عنوان اسم اعظم الهى، از بيت وحى منقول است خالى از دو اسم شريف (( الحى القيوم)) نيست فافهم. ? انسان كامل، و دوره اش در عالم ملكوت روح اعظم و در عالم مثال و- به فصل دهم مقدمات علامه قيصرى ساوى بنگريد. ? ملك عرش اعظم و در عالم ناسوت انسان كامل و دوره اش در عالم ملك - عرش را اطلاعاتى است، از عرش جسمانى گرفته تا الرحمن على العرش استوى. الاية به يادداشتهاى بنده بر تحفة المراد رجوع شود. ? مطابق ايام و سنين عالم مثال است. و هم چنين است در عالم ملكوت و-د: ((است)) را ندارد.

? جبروت. و نيز بايد دانست كه مثال دو است: يكى مثال سابق كه به -د: كه يكى.

? واسطه ملك و ملكوت و برزخ بين الطرفين است، دويم مثال لاحق كه مستقر ارواح است بعد از مفارقت از اجساد و برزخ دنيا و آخرت، و هر- رض: ((از)) را ندارد.

? يك را دوره اى است معين، و اهل حقايق از قرآن و اخبار اقتباس نموده، ادوار را به چهار اسم نسبت داده اند. هر يك را مرتبه عددى تعيين نموده اند و آن چهار اسم ائمه اسماء ذاتيه اند و اسم العليم را جبروتى گفته كه صفات و شئون و اعتبارات علمى اند و اسماء تعينات علمى و عالم جبروت - رض: شئون اعتبارات.

? علم صفات و اسماء است پس مربى عالم جبروت اسم العليم باشد، و اسم الحى را مربى عالم ملكوت، [ كه عالم ارواح و عقول و نفوس و مفارقه - رض: عبارت داخل [] را فاقد است.

? است يافته اند ] و اسم القدير را عالم مثال، و اسم المريد را مربى عالم ملك شناخته اند. دوره عالم جبروت را دوره عظمى گفته اند، و دوره عالم ملكوت را دوره كبرى، و دوره عالم مثال را دوره وسطى، و دوره عالم ملك را دوره صغرى، و آنچه اين لاشى ء در تعيين مدت دورات اربعه از خرمن اهل تحقيق به خوشه چينى استراق نموده به اجمال مرقوم مى سازد.

بدانكه ظرف ظهور تجلى ذاتى حق - سبحانه تعالى - وقت مطلق است و آن عبارت است از معقوليت امتداد و ديموميت وجود مطلق كه سرمد -د: سرمد است ? نام آن امتداد است [از حيث تماميت امتداد] و دهر نام آن به اعتبارى - رض: عبارت داخل [] را فاقد است

? -د: آن را ندارد ? و اين امتداد را حصص مقدره هست هر يك به نسبتى، چنانچه بعضى از آن در قرآن، و اخبار وارد است كه چون نسبت به الوهيت تقدير كنند، يك روز پنجاه هزار سال عالم ملكى است كه -د: عالم راندارد ?

تعرج الملائكة و الروح اليه فى يوم كان مقداره خمسين الف سنة - المعارج / ٤ ?

و اگر نسبت به ربوبيت تقدير كنند [ روزى هزار سال است كه ان يوما عند-د: عبارت را [] ندارد. ? ربك كألف سنة مما تعدون و اگر نظر به عالم ملك، تقدير كنند] روزى - حج / ٤٧ ? يك دوره فلك الافلاك كه بيست و چهار ساعت باشد، بر اين قياس، ايام بعضى از موجودات مثل عالم طبيعى و بروج و غيرها، در فتوحات مكيه مذكور است سر سوم آنكه ايام ربوبيت هزار سال است شايد كه هر هزار سال نقطه اى كه محل پرتو نور نفس كلى است تبدل به نقطه اى ديگر مى يابد، و تا هزار سال قبول آن نور، مى كند، تا بر كمال خود استيفاء، مى نمايد، و باز نقطه ديگر بر جاى آن مى آمد، و روز ربوبيت، در ادوار مثالى معتبر است و بس و در ملكوتى و جبروتى روز الوهيت معتبر است و-د: مثال

? -د: پس دور ? سر آنكه روز الوهيت پنجاه روز ربوبيت است همانا خواهد بود كه موثر در عالم بحسب ظهور اثر ائمه اسماء اليهه اند كه هفت اسمند و متأثر اين اسماء روحانيت كواكب سبعه سياره است و چون، تأثير كلى واحد در كل واحد اعتبار شود هفت در هفت چهل و نه مى شود و اسم جامع كه محتد اسماء است و اسماء بدان قائم و به اين اسم و بأذن آن اسم ظاهر بالاثر- رض: ((به اين)) را ندارد ? - رض: ((اسم)) را ندارد ? چون به آن حاصل الضرب اعتبار نمايند، پنجاه مى شود پس مدت تربيت اسماء مذكوره به اين روز تقدير مى كنند، و چون ارتباط عوالم نازلا وصاعدا ثابت است عقلا و نقلا پس ضابه تقدير نيز مرتبط خواهد بود و چون تقدير ايام اسبوعات و شهور و سنين عالم ملك مشهود و محسوس است آنرا معيار تقديرات ساخته ميگوئيم كه سيصد و شصت روز يك سال است پس در همه عوالم سيصد و شصت روز آن عالم يكسال باشد و سبب اين آن است كه دايره افلاك الافلاك سيصد و شصت درجه منقسم است بعدد دندانه قلم اعلى و چون اين سيصد و شصت درجه يك دوره تمام كند-د : ((اعلى)) را ندارد ? يك روز است و چون دور آتش بعدد ايام رسد يكسال است و موجب تقسيم به سيصد و شصت، آن است كه از اسماء نود و نه گانه الهى دو اسم تعلق به ايجاد دارند من حيث العلوم و الخصوص و هفت اسم ذاتى مربى اند، بحسب ظهور و تأثير و از اين هفت چهار اصلند و سه فرعند.

اما آن دو اسم كه تعلق به ايجاد دارند، الرحمن الرحيم و چهار اسم از ائمه سبعه كه اصلند الحى العليم القدير المريد است و سه اسم كه فرعند البصير السميع المتكلم اند، كه در تحت العليم و القدير، تأثير از چهارند، وچون چهار در نود، ضرب شود، حاصل سيصد و شصت مى شود، و كل واحد از اين نود سدنه تابع كل واحد از اين ائمه اربعه اند، ليكن از اين سيصد و شصت در هر نود درجه غلبه سلطنت از يك اسم است، وظهور آن اظهر است و تفضيلش اين است كه در فصل ربيع ظهور وسلطنت اسم الحى غالب است به واسطه موافقت طبيعت كه دموى مزاج را اگر عوارض غريبه مضرت نرساند طويل العمر مى شود بالنسبة الى غيره و در فصل صيف -د: ((واو)) را ندارد ? ظهور سلطنت اسم القدير غالب است به واسطه موافقت بالطبع، و اسم القدير كه روحانى است مريخ مظهر اوست، و طبيعت او گرم خشك است چون هواى عالم مثل و در فصل شتاء كه زمستان است ظهور سلطنت -د: مثال در ? اسم العليم غالب است چون مزاج هواى عالم جبروت بارد و مرطوب است و از اين روى حامل وحى بانبياء نام دارد فافهم.

و در خريف، غلبه سلطنت از اسم المريد، است بر وجه مذكور و منشأ تقسيم اين سيصد و شصت درجه به دوازده برج از روى حقيقت اين است كه، فيض اول كه حقيقة الحقايق و روح محمدى صلى الله عليه و آله - رض: محمد ص ? مظهر مطلق اسماء و صفات الهى است محقق مرتبه ثلاثه است زيرا كه - رض: صفات الهى محقق ? سه اعتبار اصلى با او است، تعقل ذات فاعل و تعقل ذات، قابل و تعقل -د: ((تعقل ذات فاعل)) راندارد

? جوهر فعل، و چون اين سه تعقل اصل جميع اعتبارات آن حقيقت است و از اين سه اعتبار سه تعين در عقل مدرك مى شود، يكى لابشرط ومطلق،- رض: به سه ? دويم، به شرط لا و عام سيم به شرط شى وخاص. پس اين تثليث در همه - رض: به شرط لا و عالم ? جا معتبر است و نمونه اش آن كه استدلال عقلى محتاج است به اصغر و- رض: تثليث همه ? اكبر و حد وسط و لهذا تثليث در همه افعال سنت نبوى است و معنى -د: سنت نبوى شده ? فعل نيز در اصطلاح علماء مشتمل است بر سه امر، حدث، اقتران به زمان و نسبت به فاعل ما.

اما چون اين سه نسبت در كل واحد از اسماء، اربعه كه مستقل التأثيرند در در ظهور اعتبار شود دوازده مى شود و اعتبار اين سه نسبت در اسم چنانست كه اسم عبارت از تعين ذات بصفتى از صفاتست پس در اسم ذات و صفت، تعين معتبر باشد و اين نسبت تحقق ثلاثه در جميع ممكنه - رض: ذات و وصف.

? - رض: ممكن است.

? هست و چه حقيقت هر شيى ممكن مركب است از وجود و ماهيت و تشخص، اعم از آنكه شخصى باشد يا صنفى يا نوعى يا جنسى به اين سبب مراتب اعداد بر نه قرار يافته كه نه حاصل شده از ملاحظه سه در نفس سه مقولات موجوده امكانى از اين روى ده است يك مقوله جوهر و نه - رض: موجود امكانى.

? - رض: داده است.

? عرض و مراتب عقول و نفوس و تجويز اجتماع نه جفت مرجوهر وجود حقيقى را صلى الله عليه و آله از اينجا است، و سه عدد حروف جيم است كه هندسه اصلى آن مثلث متساوى الضلاع است و اصل جميع اشكال هندسى است چنانكه آنحضرت عليه السلام اصل جميع موجودات است و سر اينكه سنت است كه عقد پنجاه و سه در تشهد بدست راست بگيرند تواند بود كه همين باشد كه عدد حرف جيم است و موافق اسم احمد صلى الله عليه و آله و به موجب الكلام يجر الكلام سر رشته مقصود مباد از دست برود و الا اينجا بسيارى از اسرار مرقوم مى گشت اكنون چون مقرر شد كه سيصد و شصت روز يكسال است و دوره اين عالم شهادت كه متاثر بواسطت عالم مثال است مطابق عالم مثال است، پس سيصد و شصت روز ربوبيت كه يكسال عالم مثال است يكدوره عالم ملك باشد كه صغرى -د: كه دوره.

? است و اين بنابر قاعده مستخرجه از قرآن است اگر نسبت بربوبيت - رض: ((بر)) را ندارد.

? ملحوظ شود و اگر نسبت ايام الوهيت تقدير كنند پس سيصد و شصت روز كه صد و هشتاد و يك سال ملكى باشد و دروه صغرى مى شود و آنكه ربوبيت اسم المريد متوجه باطن مى شود و حكماء و منجمان و سيد ناصر خسرو در رساله جان بخش هر يك تقديرى ديگر كرده اند و چون روز- رض: سيد ناصر در.

? مثال متقدم ظاهر شد كه هزار سال است روز برزخ كه مثال متاخر است صد سال است بقرينه كريمه

كم لبثت قال لبثت يوما او بعض يوم قال بل لبثت ماة عام - بقره / ٢٥٩.

?

اين يوما اشاره به روز برزخى تواند بود و بعضى يوم اشاره بمثالى و العلم -د: كريمه قال كم.

? عندالله تعالى.

پس يكسال مثالى سيصد و شصت هزار سال شهادت است و سيصد و- د: يكسال سيصد.

? شصت هزار سال مثالى يكدوره و سطى است و گفته شده كه در عالم ملكوت سنين الهى معتبر است پس يك روز ملكوت پنجاه هزار سال ملكى باشد و سيصد و شصت روز يكسال شد و شصت هزار سال ملكوتى دوره كبرى باشد و شصت روز يكسال شد و سيصد و شصت هزار سال ملكوتى دوره كبرى باشد و اما دوره عظمى كه جبروتى است يك روزش [ سيصد و شصت هزار سال ملكوتى است و سيصد و شصت روزش ] يكسال - د: عبارت داخل [] را ندارد.

? جبروتى است و سيصد و شصت هزار سال جبروتى يك دوره عظمى است كه چون از اين دورات هر كدام كه منقضى شود اسمى كه مربى آن عالم است بباطن عود كند و قيامت آن عالم قائم شود و ظهور جلال قهارى و سر ولايت ظاهر شود و امتداد بطون همان مدت امتداد ظهور باشد و الله اعلم بحقائق الامور.

اكنون به موجب كريمه

قال فما بال القرون الاولى قال علمها عند ربى فى كتاب لا يضل ربى و لا ينسى - طه / ٥٢ - ٥١.

?

نفس نفيس آن كاملى كه محل تجلى آن شان كلى است يا بالاصاله چون نبى مطلق كه محمد رسول الله است و يا ولى مطلق عليه السلام كه سر- رض: محمد رسول الله و ولى مطلق.

? محمدى صلى الله عليه و آله است كه منبسط است بر اسرار انبياء يعنى على بن ابيطالب عليه السلام، يا بالتبع چون كل ذريه و ورثه محمد صلى الله عليه و آله نسخه اين كتاب است و چون لا يضل ربى و لا ينسى وصف آن كتاب است، پس آن كامل متبوع يا تابع وقتيكه از تنگناى تشخص به فضاى پيشگاه حقيقت خود نقل نمود از جام شهود ذات سرمست شده نقل مجلس قدم آيينش ذكر بعضى از آن احوال قرون اولى است چنانچه از- د: از آن قرون.

? زبان حقايق بيان مى نمايد چنانچه در خطبه مذكور است و همانا كه سبب ورود اين خطبه بر آن لسان كه قلم اعلى است اين تواند بود كه ذوى العقول الضعيفه ورثه را معذور دارند چون اطلاع بر اين خطبه يابند و بدانند كه - رض: معضور.

? آن كمل بوارثه امام الموحدين و قائد الغر المحجلين سر الله فى العالمين ليث بنى غالب على ابن ابيطالب عليه السلام اين خبر مى دهد چنانچه به كميل ((رض)) گفت كه

ولكن يترشح عليك ما يطفح منى - رض: يرشح.

? - به كتاب النوار الجلية زنوزى ( كه شرح حديث حقيقت است) رجوع كنيد. ?

و مراد اينجا به ورثه كمل آنست كه سر حقيقت ايشان در تمام ادوار شده - رض: سر.

? باشد نه آنكه مختص به بعضى يا بيكى باشند چه هر كاملى از مقدار سير- رض: تا.

? دور حقيقت خود آگاهى مى يابد و بقدر تحقق خود در مقامات - د: سير بر.

? - رض: ((خود)) را ندارد.

? - د: مقام.

? ادوار از حال و مقام خود خبر مى دهد و جمعى كه صاحب حقيقت جمعيت كلى اند بوارثت حضرت على بن ابيطالب عليه السلام مر ايشان - د: حقيقت كلى اند.

? عطا شده آگاهى از تمام سوابق و لواحق مى يابند و اگر عقل ضعيف گويد كه چگونه شخص بشرى را اين گونه از علم ميسر شود گوئيم كه منجى مثل - رض: اين نوع.

? جاماسب احوال لا حق تا آخر الزمان از روى علم بقرانات كواكب كه - رض: جاماس. ? مظاهر اسمااند و احكام آنها را تمام نوشته و الى الان تمام مطابق آمده - رض: ((را)) را ندارد.

? - د: ((آمده)) را ندارد.

? و هر گاه از روى نجوم اطلاع بر لواحق توان يافت چرا از روى حقيقت و تحقق با سماء كه موثرات نجوم اند خبر از حال سابق و لا حق خود و- رض: موثر است و نجوم اند.

? عالم چنين كمل را حاصل نشود و حال آنكه علم ايشان در مقام حب فرائض اتحاد با علم رب خويش يافته و الله اعلم.

چون اين مقدمه از روى اجمال، تمهيد يافت شروع در تاويل خطبه مى نمايد و آنچه از ضروريات ادراك مطلب باشد در جاى خود - على قدر الاستعداد الناقص - تحرير خواهد يافت و بالله سبحانه التوفيق و منه الاستعانه فى طريق الحق و التحقيق.

back page ... fehrest page ... next page

DownloadBook.ORG
back page ... fehrest page ... next page

هذا كتاب خلاصه الترجمان فى شرح خطبة البيان

شرح خطبة البيان

بخش اول

((بسم الله الرحمن الرحيم))

قال الامام المتحقق فى مشاهدة الذات البحت المحقق و الوجود المطلق، ابوالوقت و الحال بالسابق و الامال، مقدم الال حجة الله تعلى على العالمين امير المومنين و امام العارفين الموحدين خاتم النبيين صلى الله عليه و آله ليت نبى غالب امام الثقلين زوج البتول ابوالحسنين ابوتراب الحيدر على بن ابيطالب حاكيا عن تحققه بالاسماء الحسنى.

و قال عليه السلام: انا الذى عندى مفاتيح الغيب لا يعلمها بعد محمد (صلى الله عليه و آله) غيرى.

چون اقفال خزاين وجود و ابواب فيض وجود بر روى ماهيات عدميه - د: ارباب.

? اولا بر چهره حقايق امكانيه كه اعيان ثابته اند ثانيا به مفاتيح غيب گشوده - رض: شده.

? شد كه آن مفاتيح ائمه را مفاتيح غيب از آن گويند كه باب غيب بر روى شعور و اشعار و ظهور و اظهار گشوده اند و تحقق به حقايق اين اسماء- د: ((اظهار)) را ندارد.

? چنانچه در اعلى درجه حب فرايض باشد موجب تخلقوا با خلاق الله به - تخلقوا... به علم اليقين، فيض (رضى الله عنه) ط بيدار ص ١٠٢ بنگريد تخلق به اخلاق الهى دارا شدن همراه با دانا شدن است و نه دانائى صرف به اسماء او - سبحانه تعالى - .

? وراثت اسماء محمد مصطفى صلى الله عليه و آله جز صاحب سر آن حضرت على بن ابيطالب عليه السلام را نبود پس به موجب (و اما بنعمة فحدث) خبر از آن مى دهد كه مفاتيح غيب كه ائمه ائمه اسماء الهى اند- الضحى / ١١.

? كه از محتد محمدى صلى الله عليه و آله اين نوع تحقق در هيچ مظهرى - رض: ((از)) را ندارد.

? از مظاهر علمى ندارد در غير من، زيرا كه من مظهر جميع تعينات ادوارى - د: ادوارى را.

? و اكوارى ام، اما در عوالم اربعه چون هيچ موجودى از ممكنات خارج از تاثير اين ائمه نيستند و اين ائمه در حقيقت من اندراج دارند از روى تحقق من در تخلق به آنها پس از احوال جميع موجودات امكانى آگاه باشم و از اين روى ((سلونى)) گفتن، حق من باشد كه هندسه ظاهرم به تابعيت - د: ظاهر بتابعيت.

? نبوت محمدى صلى الله عليه و آله مشتمل بر تمام اشكال جمالى است در تمام عوالم و جميع ادوار ظهور آن و تعين باطنم به مظهريت ولايت - رض: بمظهر.

? محمدى محتوى بر جميع حقايق جلالى است در تمام اكوار بطون آن عوالم و اصل حقيقتم با حقيقت محمدى صلى الله عليه و آله متحد است - د: عالم. ? - رض: تا.

? پس مرتبه جمع الجمع اطلاقى بزمگاه عشرت شهودى من است و به - رض: جميع الجميع.

? موجب حديث ((على منى و انا من على)) و ((لا يودى عنى الا انا او على)) اسرار حقايق اين مفاتيح را به اهل قابليت و استعداد ذاتى - رض: بذاتى من مى رسانم.

? مى رسانم كه عالم بآنم بعد از محمد مصطفى صلى الله عليه و آله يعنى حضرت خاتم الانبياء صدر نشين پيشگاه كبريائى كه خداوند هر دو - د: خداى هر دو سراى.

? - رض: خداوند دو سرا.

? سراى محمد مصطفى فحواى آن مفاتيح را به بيان تنزيل و لسان تشريع كه لازم نبوت است اظهار فرموده و من مرموزات ظهورات آنرا مع مايندرج - رض: ((من)) را ندارد.

? فيها به زبان تاويل و تبيان حقيقت كه شان ولايت است آشكارا دارم و- د: آشكار دارم.

? الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا بكل شى ء عليم.

اخبارى مى فرمايند - سلام الله عليها - كه علم محيط است به جميع - رض: ((است)) را ندارد.

? اشياء و من موجب ((تخلقوا با خلاق الله)) تحقق در اعلى مراتب حب فرايض يافته ام و علم من از مغايرت با علم الله من حيث وجود البشريه - د: بشريت است مرا حاصل است.

? پاك شده چه فناء فى الله و الاندماج فى وجود الله در مرتبه اى كه فوق طور بشريت است مرا حاصل است و من حيث البقاء بالله اتحاد با علم از لى قديم يافته پس من به هر چيز كه هست و بود و باشد دنا باشم چه من عين علم از ليم و از حضرت امام محمد باقر عليه السلام مروى است كه فرمود:

علمنا غاير و مذبور و نكث فى القلوب و تقر فى الاسماع و عند نا- د: علم.

? الجفر و الاحمر و الجفر الابيض و مصحف فاطمة عليه السلام

و از خوشه چينان خرمن آن جناب ولايت مآب منقولست كه: عالم نزد عارف چون سفره است پيش نظراش انداخته، و از قدوة الاولياء خواجه بهإ؛.. الدين نقشبند منقولست كه: عالم نزد عارف چون سفره است پيش - به نفخات الانس، جامى، ذيل خواجه نقشبند رجوع شود. ? نظرش انداخته، و از قدوه الاوليا خواجه بها الدين نقشبند منقولست كه: عالم نزد عارف چون پشت ناخن اوست، و از سيد التابعين اويس قرنى (رضى الله عنه) روايت آمده كه گفت: (( من عرف الله لا يخفى عليه شى ء))، و از حضرت قطب الاولياء العارفين المحققين الشيخ الحاج محمد بن ابى النجم الخنجى - قدس الله روحه العزيز - آمده كه: بر اوليا امت - د: قدره العزيز.

? محمد سر خلقت پشه پوشيده نيست و هرگاه حال خوشه چينان اين - رض: بشر.

? باشد چه گمان مى رود در حق صاحب خرمن كه وجودش من حيث الاتحاد بالحقيقه المحمديه صلى الله عليه و آله شامل جميع جزئى و كلى ممكنات است و روحش آيينه تجلى ذات مع جميع الاسماء و الصفات و از شان خود خبر داده كه مفاتيح غيب ((اسم العليم)) است كه امام الائمه - اختلاف است در اين كه اسم الحى امام ائمه اسماء سبعه است و يا اسم العليم، علامه قيصرى صاوى در شرح فصوح بر مبناى نخست رفته است و كاشانى - استاد او - بر مبناى ثانى قدم زده است، كه علامه دهدار - رضوان الله تعالى عليهم - بر نظر دوم استوار است و اين نه صواب مى نمايد فتأمل. ? است و شامل جميع عوالم وجوب و امكان و امتناع چه شكى نيست كه آنحضرت عليه السلام اعرف خلق است بخداى سبحانه پس اعرف است بنفس خود، و چون نفس خود را دانسته جميع مندرجات نفس را نيز دانسته، پس جميع اشياء را دانسته و از اين خبر فرموده:

اتزعم انك جرم صغير - و فيك انطوى العالم الاكبر- ديوان منسوب به على عليه السلام ذيل حرف را بنگريد. ?

و بعضى از محققين عرفاء گفته اند

ليس على الله بمستنكر - ان يجمع العالم فى واحد- به ابتداى صفحه فاتح ٥ فواتح سبعه ميبدى به تصحيح اين ناچيز رجوع شود. ?

و قال عليه السلام: انا الذى قال خير رسول الله: ((انا مدينه العلم و على بابها)).

و در اين حديث شريف اشاره ايست لطيف كه از خود خبر داده، همچنانكه مدينه شامل جميع سكنه است من شامل جميع علمم، پس محيط و عالم به جميع معلومات باشم به طريق جمع، و على عليه السلام دروازه آن - د: پس به جميع.

? مدينه است پس او عالم جميع افراد آن معلومات باشد به طريق تفرقه و امتياز، چه سكنه مدينه البته رجوع به در دارند داخلا و خارجا. لكن متفرقه، پس تفصيل آنجه در من مجمل است نزد على عليه السلام است پس هر چه از چهت ولايت به من در مى آيد و از من بر مى آيد البته به على - د: ((و از من بر مى آيد)) را ندارد.

? عليه السلام مى رسد و على عليه السلام او را مى شناسد زيرا كه حقيقت خود را مى شناسد و به موجب: ((انا من الله و الخلق منى)) هيچ حقيقت جوهرى و عرضى خارج از حقيقت محمدى صلى الله عليه و آله نيست و على عليه السلام بالحقيقه با آن حضرت متحد است و آيه مباهله نيز مبين آن اتحاد است، پس آن داناى حقايق وجوه نيز بالحقيقه حاوى جميع بلكه عين حقيقه الحقايق باشد، والله اعلم.

و قال: انا ذوالقرنين المذكور فى الصحف الاولى.

در اين كلام خبر از مقام خود مى دهد كه من برزخ البرازخم چه مراد- د: ((از)) را ندارد.

? - د: هستم.

? بذوالقرنين برزخ متقابلين است و مراد از صحف اولى، يا نشئات وجودى امكانى است، يا عوالم خمسه، يا ادوار و اكوار اين نشاة، يا اشياء متقدمه بالوجود، يا ادوار ثلاثه جبروتى و ملكوتى و مثالى كه بر ملكى تقدم - ملكوت و مثال چه صعودى آن و چه نزولى آن، هر دو به وجهى يكى محسوب مى شوند، و عالم شهادت و ملك عالم سوم به حسبا مى آيد، كه بر اين وجه وجيه، عالم مبتنى به تثليث است و نه تربيع كه ظاهرا در حكمت مشاء، جناب شيخ برآن رفته است كه گويا باطنا نه چنين است. ? دارند.

پس تاويل كلام حقيقت اعلام آن امام كل انام - عليه من الله تعالى - رض: آنكه.

? السلام - اين است كه من برزخ وجود و عدمم و برزخ وجوب و اماكنم و برزخ غيب و شهادتم و برزخ تمام اين برازخم، و مجمع حقايق الهى و كونى ام و مجمع تضاد و متقابلاتم و محتد اسرار نبوت و ولايت و مقسم - رض: نبوت و دينم.

? سعادت و شقاوتم و مطلق نور و ظلمتم و سور مضروب و مالك اعرافم و مراكز دوائر طلوع و غرب كواكب حقايقم و حاوى اسرار ظاهر و باطنم و مرتبه جامع تمام نشئات و ادوارم و اين نسبت در جميع مراتب سابقه و لاحقه مرا ثابت است، به تحقيق حقيقت من در آن مرتبه و جمع الجوامع اين مجموعم، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الحجر المكرم التى يتفجر منه اثنتا عشرة عينا.- رض: اكرم التى.

?

تاويل اين كلام به انحاء متنوعه ميسر است. لكن تاويلى كه اخصر و انسب الى المقام و اقرب الى الافهام باشد اين است كه، حجر مكرم مرتبت - د: الى المقام است.

? احديت ذاتيه باشد كه اجزاى اسماء و صفات آنجا منتجة التمايز و- د: منجمد.

? متماسك الاعتبارند، كه چون كليم شان الوهيت به عصاى مشيت آنرا زده و دوازده عين از منفجر شده، چهار چشمه جبروتى و چهار چشمه - د: ((دوازده)) را ندارد.

? - رض: ((چشمه)) را ندارد.

? ملكى روان شدند.

اما چهار چشمه جبروتى: اول حيات سارى در مجارى اشياء، دوم علم محيط بر تمام حقايق وجودى، سيم قدرت شامله، چهارم اراده مخصصه، و اين چهار چشمه بسوى حياض عالم اسماء جارى آمدند.

و چهار ملكوتى: اول منبع ارواح، دوم معدن عقول، سيم محتد نفوس،- د: نفس و نفوس.

? چهارم منشا طبايع، و اين چهار در جويبار عالم افعال روان گشتند.

و چهار ملكى: كيفيات اربعه كه جريان آنها در مرز و بوم عالم آثار بظهور، پيوست يا آنكه مراد از حجر مكرم مركز عالم باشد، و دوازده چشمه: اول هيولى، دوم صورت، سيم عرش، چهارم كرسى، پنجم افلاك، ششم اثير، هفتم هوا، هشتم آب، نهم خاك، دهم معدن، يازدهم نبات، دوازدهم حيوان، يا اينكه حجر مكرم حقيقت ولايت مطلقه باشد، كه از آن دوازده - د: ((مطلقه)) را ندارد.

? چشمه شخصى كه حضرت امير المومنين و يازده امام كه از اهل بيت - د: ((چشمه)) را ندارد.

? طاهرينند (عليه السلام) بجويبار ظهور روان آمده. و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى عندى خاتم سليمان.

خبر مى فرمايد: كه من آن كس ام كه متحققم بر جلوس به تخت اطلاق بر- رض: اخلاق.

? فوق ابر عالى به سليمان حقيقه الحقايق كه نبى صلى الله عليه و آله است از غيب مطلق بشهادت مطلق و پادشاه است بر عالم نورانى و اشخاص - رض: پادشاهى.

? عالم روحانى ملكى و انسانى و طيور عالم علوى و بر جن هيولائى مادى و ديو و پرى حجب ظلمانى و حيوانات عالم سفلى و بر سويداى اقليم كه نگين خاتم تشخص من است اسم اعظم مخزون در خزاين غيب الغيب كه انتقاش دارد و در هر نشاة از نشئات وجود كه ماهى جلال احديت آن خاتم را فرو برده به باطن بعد ولايت مختفى مى شود،

باز بعد از انقضاى دوره اختفاى تجدد سليمانى وجودى و خاتمى نورى مى آيد و در عالم ظهور بر تخت نشاة از نشئات انسانى متحقق مى شود و اين همه تعينات حقيقت من است در اطوار عينى شهادتى. (بل هم فى لبس - رض: ((شهادتى)) را ندارد.

? من خلق جديد) يا اينكه آن خاتمى كه سليمان را جن و انس و وحش - ق / ١٥.

? - اشارت به حركت جوهرى بل فوق و اشرف بر آن اعنى تجدد امثال است.

? و طير و ابر و باد مسخر داشت به امر الهى، من حقيقت آن خاتم و سر آن سليمانم كه قدسيان لاهوتى و كروبيان جبروتى و انسيان ملكوتى و- رض: انسان.

? روحانيون ملكى و ساكنان عالم سفلى و متحركان علوى و جهان حقايق معانى در تحت حقيقت من مندرجند و در ضمن تشخص من مسخر. و- د: منند.

? الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى اتولى حساب الخلايق.

ظاهر مفهوم اين الفاظ به حسب تتبع اخبار نبوى عليه السلام معتقد اهل ايمان و ارباب ايقان است. لكن آنكه مطلوب و مقصود ذوى القول است از اسرار و باطن اديان، خبر حقيقت اثر از احتمال آنست كه مى فرمايد: من آنم كه بقوت ولايت، كه حقيقت مطلقه آن است، متولى و متصدى، حساب - رض، مصدى.

? و جمع و خرج و فاضل و بافى ارباب التمايل سر كار و وجودم چع تعين ماهيات كه تحول وهله اولى است همه ممكنات را از خزانه وجود و تعين لوازم ماهيات كه تحول ثانى است مر آن ماهيات را از خازن فيض و-د: تحويل.

? -د: ثابت است.

? قهرمان وجود در دفتر سر حقيقت من ثبت است و آن ماهيات و- رض: دفتر حقيقت سر.

? استعدادات كل واحد از سر دفتران اجناس و سر كار داران انواع در روز نامجات كليت من مندراج اند و خرج كمالات كليات وجودى، به ضروريات كارخانه تشخص افراد، بوقوف قهرمان علم حقيقت من است و اخراجات يوميه عاملان كارگاه زمان از ادوار حال به حضور حقيقت من -د: ارادات.

? است و او در دفتر شعورم ابواب دخل و خرج هر يك عين از اعيان -د: شعور.

? ثابته تا مرتبه جمع تشخص در تحت مد نظر مفصلا احوال عينى و- اعيان ثابته در نزد عرفاء، ماهيات در منظر حكماء الهى است كه: ان الاعيان الثابتة ما شمت رائحة الوجود و ما تشمها. ? شهادتى (آن فرد را اعلى الوجه الاتم بر لوح اظهار) هر يك مى نگارد و- عبارت داخل () در نسخه ثانى نيست.

? حكم علمم يك يك جزء از اجزاء تشخص وجود بر صفحه عيان آشكار-د: حكيم علمم.

? مى دارد و نقيب بيانم كل واحد را به مرتبه لائق آن بزمگاه جاى مى دهد و- رض: آشكارا.

? حساب ادهار جمالى و اكوار جلالى و ادهال جمعى نشئات يك يك متولى قوت ناطقه ام كافل است و محاسبات عوالم اربعه بطريق اجمال در طومار سير من در اطوار مثبت شده علما و عينا، زيرا كه علم من از علم محمد صلى الله عليه و آله است و حقيقت من حقيقت محمدى صلى الله عليه و آله است. كما قال ابن عباس - صلى الله عليه و آله - على علم علما-د: على علمه علما.

? علمه اياه رسول الله و رسول الله تعالى فعلم النبى صلى الله عليه و آله من عليم الله و علم على عليه السلام من علم النبى صلى الله عليه و آله و علمى من علم على و ما علمى و علمى اصحاب محمد صلى الله عليه و آله فى علم على عليه السلام الا كقطره فى بحر رواها صاحب درر السبطين و الله اعلم. و قال عليه السلام: انا اللوح المحفوظ.

پوشيده نماند كه چون سلسله ارتباط و تناسب فقرات اين خطبه با يكديگر در تقديم و تاخير در نظر صافى صاحب فطنت ظاهر است به فى الجمله تاملى، پس قصدا، للاختصار در صدد اظهار آن نمى آيد و نزد اهل تحقيق -د: قصد الاختصار.

? لوح محفوظ را شايد عبارت است از نفس كليه كه بانوى خانه عقل كل است و آن كدخداى خانه وجود عام مفاض است كه آن خانه نگارستان مهندس شئون الوهيت است و اين نفس كليه مربى افراد عالم هيولائى است و حصول طبيعت كليه اثر تربيت اوست اكنون اين پادشاه اقليم ولايت عليه السلام مى فرمايد كه چون جميع اجزاى شخص من بحسب اقتضاى حقيقت من خواه اجزاى ملكى من و خواه اجزاء ملكوتى من همه در مرتبه كلى خود تحقق دارند، پس نفس من نفس كلى است كه لوح - رض: كل.

? محفوظ است كه جميع جزئيات و وجودى بر وجه كلى در آن مرقوم و ثبت است همچنانكه عقل كل است كه ام الكتاب كتب وجودى است و چون -د: مثبت.

? دو مرتبه جمع شمع بزم الهى اتحاد جزوى و كلى تحقق دارد پس از جزء خود به انا تعبير فرموده. و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا مقلب القلوب و الابصار (ان الينا ايابهم ثم ان علينا حسابهم). - الغاشيه / ٢٥.

?

اين كلام هدايت اعلام را تاويلات حقيقت انتظام است كه اندكى از بسيارش صورت تحرير مى يابد اول آنكه تقلب قلوب ارباب استعداد و ابصار اهل قابليت را از اندك مرائى كونى و مشاهده مظاهر خلقى بسوى دريافت تجلى و معانيه ظهور خفى اختصاص به من دارد هر كه اين نسبت يافته از من -د: بسى.

? يافته زيرا كه من ساقى كوثر و قسيم جنت و نارم و ديگر آنكه وجود كونى من بوجود حقانى من تبديل يافته فانى من باقى بالله شده در تحقق باخلاق - رض: باقى پاينده.

? الله بر مسند حب فرايض تكيه كرده ام پس جميع صفات الله حليه شاهد- رض: عليه.

? حقيقت من باشد.

قال الامام الحجه الاسلام ابو حامد محمد الغزالى سمعت شيخى ابا على الفارندى انه قال:

ان الاسماء التسعه و التسعين مغير اوصافا للعبد و هو بعد غير و اصل - صاحب بحرالغرائب گويد: در حديث وارد شده است از بهترين موجودات و سرور كائنات - عليه افضل الصلوات و اكمل التحيات - كه: ان الله تعالى تسعة و تسعين اسما و من احصيها دخل الجنة .

شيخ برهان الدين در شرح خود چنين آورده است كه: احصاء در لغت شماره كردن است. و سيد طائفه فرموده كه احصاء خواندن و معنى آن دانستن و توجه نمودن است.

عنى القضات همدانى در تمهيدات ٣٤٥ آورده است كه: ان الله تعسة و تسعين خلقا و من تخلق بها دخل الجنة و: ان لله تسعة و تسعى خلقا من تخلق بواحد منها دخل الجنة.

در فوق نيز گفتيم كه تخلقوا باخلاق الله بدين معنى است رزقناالله و اياكم. ? انتهى،

پس شخص كامل مطلق متصف بجميع صفات غير وجوب ذاتى باشد.

قال الحسين بن منصور الحلاج: لافرق بينى و بين ربى الا بصفتين وجودنا منه و قيامنا به. و ايضا قال:

بينى و بينك انى يناز عنى - فارفع بلطفك انى من البين - به ديوان حلاج ط اول ماسينيون ص ٩٠ رجوع شود. ?

تاويلى ديگر آنكه من در وقت خود مركز وجود و ابوالوقتم و در هر آن متحقق به آن شان از شئون الهى كه اختصاص به آن يافته و آينه تجليات آنى شانى روح من است كه غايت وجود زمان خود است و باقى موجودات متطفل اند پس آن تقلبى كه مرا در شهود تجليات شانى (كل يوم هو فى - د: تطفل.

? شان) حاصل است سرايت در ذوى العقول و الولى بصار مى كند چه تشخيص وجودى عالم تابع تشخص وجود مركز است كه غوث الاعظم است پس بعين آن تقلب من قلوب و ابصار تقليب يابند بسرايت حال من در آنها و بحسب استعداد ذاتى و مناسبت فطرى با آن حال كه من در آن تحقق دارم اثر در ايشان ظهور يابد پس بنابراين وجود بازگشت احوال من حيث الحقيقه بسوى حال ما باشد و حسنات و تعين مراتب همه در تحقق بدا حال و تقلب ايشان در آن اطوار تجليات بر ما، چه حالت متحقق ما در آن تجلى آنى، حقيقت حال همه است و شكى نيست كه ((كل شى ء يرجع الى اصله))

خواجه احرار قدس سره حكايت كرده اند كه: در امرى از جمع حيوانات اسرار بلند و سخنان حقيقت پيوند استماع مى افتاد و ايشان اهل آن نبودند و تعجب روى مى داد كه منشا ظهور اين اسرار از غير اهل چه بوده باشد پس ظاهر شد كه به واسطه صفاى طبيعى احوال سيد قاسم تبريزى - قدس سره - در ايشان سرايت كرده بدان الفاظ به ظهور مى آمده، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى قال رسول الله صلى الله عليه و آله آنحضرت - رض: جمعى از.

? را بدين برزخيت ستوده چه مراد از صراط اينجا حقيقت كليه اعتداليه است كه جامع جميع انواع مراتب اعتدال است كه انسان اكمل جامع آنست و مزاج معتدل صورت آن و هر خط فاصله ميانه در طرف صراط است و- رض: ميان.

? برزخ اين صراط حقيقتى است معقوله در ميان طرفين متقابلين مثل: نور و ظلمت و علم و جهل و افراط و تفريط و ظاهر و باطن، پس حضرت رسول الله صلى الله عليه و آله اين شخصى كامل مطلق و برزخ حقيقى را خبر داده از مقام خود كه يا على صراط از روى تحقيق و حقيقت همين است كه تو- د: ((تحقيق)) را ندارد.

? بر آنى چه نشا عنصرى بشرى را زياده بر اين ممكن نيست و چون تحقق تو در اين مرتبه است از اعتدال و استقامت صراط پس در جميع محشرها كه در ادوار و نشئات مى شود موقف تو باشد كه آن مركز حقيقى دواير وجودى جمالى و جلالى است و آنكه فرموده كه: ((انا النقطه تحت الباء))- د: وجودى جمالى.

? - در شرح آن به بحرالمعارف عبدالصمد همدانى (رضى الله عنه) ط اول / ٤٥٦ اسفار س ٥: جنت و نار... حضرت صدرا در مفاتيح الغيب فرموده اند: قد شاع فى القلوب و استحكم فى الاذهان ان الارواح فى الجنة و النار، و نحن نقول: ان الجنة و النار فى الارواح اين كلام، كلامى بسيار بلند و در فهم مباحث معاد، مفتاحى عظيم است. فتأمل. ? اشارت به اين مركزيت است، و الله اعلم.

و قال عليه السلام عليه السلام: انا الذى عنده علم الكتاب على ما كان و مايكون.

مى فرمايد: منم آنكه چون بوجود خودم پردازم و حقيقت خود را كتاب مطلق جامع جميع كتب وجودى نشئات و كتب علمى ادوار و اكرار و كتب كلامى شهادى و كتب معنوى غيبى عوالم الهى بينم، از صور آن حقايق - رض: منم.

? مراتب كليه وجود و از آيات آن اسرار ظهور و بطون علم و قدرت و از كلمات آن تجليات شئون كليه الهيه و غايات آن مطالعه نمايم، پس علم - رض: كمال كلمات.

? قرون و ادوار ماضيه نزد من باشد كه مصداق كريمه:

علمها عند ربى فى كتاب لا يضل ربى و لا ينسى - طه / ٥٢.

?

منم و علم نشئات مستقبله را حاوى باشم كه كواكب اسماء الهى در فلك حقيقت من سير و دور و قرانات سباعى و غيره و اتصالات و انظار دارند و حال من در تحقق در جميع شهود است، و الله اعلم.- رض: در تحقق در شهود جميع است. ?

و قال عليه السلام: انا آدم الاول، انا نوح الاول. انا ابراهيم الخليل حين القى فى النار. انا موسى مونس المومنين.- د: القى النار.

?

بدان ايدك الله تعالى و ايانا بدرك الحقائق، كه ادراك اين كلام حقيقت - رض: الادرك.

? مقام بر نهجى كه مطابق عقل و نقل باشد و شك و وهم را در آن تصرفى - د: مطابق و نقل.

? نرسد موقوف است بر تحقيق مقدمه اى و آن بطريق تمثيل اينست كه - رض: موقف.

? شكى نيست كه حقيقت نوعيه انسانيه كه در نشاة عنصرى بصور افراد كامله و متوسط و ناقصه متشخص و ظاهر است حقيقتى است وجودى و تحقق وجودش نزد محققين كامل عينى است و نزد مستدلين فاضل عملى،- رض: عينى.

? پس على ايحال موجودى حقيقى است اعم از هر دوقول.- د: ((موجودى)) را ندارد.

? - د: حقيقى.

?

اكنون ما فرض وجود عنيى آن كنيم بجهت ادراك معنى اين كلام پس - رض: اين كلام و گوئيم.

? گوئيم بنابر قول كاملا محقق، اگر حقيقت نوعيه انسانيه حقيقى موجوده عينيه ظاهره در مرائى تشخصات فرديه كامله و متوسطه و ناقصه باشد و از حضرت آدم عليه السلام با انقضاء نشاة عنصريه انسانيه تمام صور صفات مندرجه در ذات آن حقيقت باشد پس صحيح و حق است كه اطلاق آن حقيقت بر كل افراد كنند كه گويند مر آن حقيقت را كه او و نوح عليه السلام و اوست محمد و على عليه السلام و اوست فرعون و شداد و اوست زيد و عمر و اوست صالح و فاسق يعنى ظاهر از مرائى افراد همان حقيقت است و چون اين اطلاق حق و صدق است پس اگر فردى اكمل خود را در مرتبه آن حقيقت متحقق بيند مر او را رسد كه نسبت به حقيقت و ذات خويش همين اطلاق نمايد و قولش حق و صدق باشد و نشاة نهايت تحقق در مرتبه حقيقت كليه خويش و انخلاع از وجود شخصى بشرى آنستكه از موثرات شعورى متاثر نشوند، چنانكه بدن مباركش را - سلام الله عليه - در اثناء نماز شكافته و پيكان را بر آوردند و خبر نداشت و چون اين مقدمه در اعتقاد ثبوت يافت پس همين نسبت فردى را كه با حقيقت نوعيه ادراك نمودند نسبت با حقيقه الحقائق بايد ادراك نمود كه جنس الاجناس است و حقايق نوعيه را بجاى افراد، فرد بايد گرفت، و بدانكه فرد اول هر نوع از انواع موجودات آدم آن نوع و الف آن نوع است و باقى افرد باقى افراد باقى حروف. و باز آدم اول عبارت است از حقيقت نوعيه و آنرا آدم معنوى نيز گويند و فرد اول كه آدم نوعى است آنرا آدم ثانى و صورى مى گويند و- د: آدم ثانى و آدم صورى.

? چون حضرت امير المومنين و امام المشارق و المغارب على بن ابيطالب عليه السلام حقيقت ولايت مطلقه است، از اين روى آنحضرت را آدم ولايت مى گويند. كه شخص اول حقيقت مطلقه ولايت است و چون اين مقدمه يافته شد، پس مفاد كلام حقيقت انتظام آن را سر الانبياء ظاهر شد- رض: پس مفاد حقيقت كلام انتظام.

? كه من آدم اولم معنوى است متعين شده ام، و ثانى الحال در مرتبه آدم صورى كه ابوالبشر است چون شاهد از آينه به جلوه انطباع نمايان - د: انطباع بر اعضان مهيات و وجود از درختان ظهور و نخل كردن و ميوه بار آوردن آن نيز من باشم چه در حقيقت متحدم با مخصوص به خطاب لولاك و مقصود از آفرينش جهان... الخ.

? - د: از ((نمايان آمدم)) تا ((مقصود از آفرينش)) را فاقد است و بجاى آن عبارت حاشيه شماره ٣ مرقوم است.

? آمدم. و نوح اول به همين معنى است و غرض اندراج حقيقت همه است در حقيقت واحده و اين حكم بر انحصار در فرد بشرى خودش - عليه السلام - نفرموده بلكه خبر از تحقيق خود در اين مرتبه مى دهد بالاصاله به حكم اتحاد نورى با حضرت محمد رسول الله صلى الله عليه و آله نه بالتبع و سر اينكه حضرت ابراهيم عليه السلام را تخصيص فرموده ((بحين القى فى النار)) يحتمل اين باشد كه در اين حين حضرت خليل تحقيق در مقام توحيدى وجودى داشت كه به حضرت جبرئيل عليه السلام گفت: كه بتو حاجتى ندارم و علم حق را پسنديده بر جاى سئوال خويش و اين مرتبه ظهور سر ولايت است و به نبوت تعلق ندارد چه توحيد نبوى عند الهيجان از جميع ذرات موجودات سئوال مى كند و به همه اشياء محتاج است پس چون در آن حين حكم ولايت بر حضرت خليل الرحمن عليه السلام غلبه و هيجان داشت شاه اقليم ولايت تخصيص به همان وقت فرموده حضرت موسى را با مونس المومنين، سرش مى تواند اين باشد همچنانكه بموجب كريمه: (انس من جانب الطور) از آفرينش جهان - القصص / ٢٩.

? ادراك و اطلاق فاعليت بر غايت شى ء صادق است، والله اعلم.

و قال عليه السلام: انا مفجر العيون، انا المطرد الانهار.

مى فرمايد: كه من گشاينده چشمه هاى معارف و علوم و حقائقم از ينابيع قلوب اهل استعداد و قابليت، همچنانكه منشى ء سحاب غيب بودم بر مزارع شهادت، و از اين روى سقايت كوثر بمن اختصاص دارد، كه آن صورت اين است و اين معنى آن. و چون اينحال مرا دائمى است پس من پيوسته دارنده جويهاى روانم از درياى حقيقت بر ساحل دلهاى تشنگان باديه طلب، چه از درياى حقيقت من كه حقيقت تمام درياها است عيون - د: درياهاى عيون.

? حيات و علم و قدرت و اراده سمع و بصر و كلام به جانب شخم زار - رض: مكان.

? امكان روان است و غايتش بار آوردن معرفت شخصى من كه منبع ينابيع - رض: كه من.

? معارف و و علوم است. .- رض: ينابيع علوم است.

? - رض: مرورى است از.

?

back page ... fehrest page ... next page

DownloadBook.ORG
back page ... fehrest page ... next page

بخش دوم

از سيد الطائفه جنيد بغدادى (رضى الله عليه) مرويست كه گفت: كاش - رض: بغدادى كه گفت.

? مشغول نمى داشتند حضرت امير المومنين على عليه السلام را به - رض: ((على عليه السلام)) را فاقد است.

? غزوات تا بيشتر از آنچه رسيده، از او اثر فيض به ما مى رسيد، و الله اعلم.- رض: از آن.

?

و قال عليه السلام: انا داحى الارضين، انا سماك السموات.

خبر از تفضيل معرفت خود مى دهد كه چون من جامع ائمه سبعه اسماء الهيم بطريق تحقيق، هم بتفضيل و هم به اجمال، پس گستراننده ارضين - د: تحقيق و هم.

? سبع كه عبارت از محل ظهور آثار آن اسماء است من باشم كه مهبط- د: ((محل)) را ندارد. ? - رض: ((آثار)) را ندارد.

? اثر هر يك را انفرادا جمعا منبسط ساخته امتياز وجودى مى دهم تا- رض: انفرادا و جميعا.

? - د: مى دهد هم.

? غلبه سلطنت هر يك از آن در محل خود ثابت آيد و حقايق آثارى و ظهورى آن اسماء در عوالم ملك و ملكوت و جبروت متعين نمايد، و هر يك دوره خود در عالم مخصوص به خود تمام نمايند، تا بر يابندگان و بينندگان مشتبه نشود من بلند دارنده و بر پاى دارنده هفت آسمان شان آن اسمايم كه آنها را از نسبت اتحاد با آثار يا حلول در آن روز و از نسبت حدوث و- رض: در آن دارند.

? مغايرت وجودى با ذات مقدس و مسمى و از اتصاف ذات اقدس بدان و عروض آن مر ذات را و از تشبيه به صفات ممكن باز داشته، آسمانهاى شان آن اسماء را چنان بلند مى دارد كه در عالم لاهوت از ديده عقل نهان - د: مى دارم.

? مينمايد چنانچه صورت اين معنى در زمين و آسمان عالم ملك بطريق اثريت ظهور دارد، و بدان كه لاهوت حقيقت جبروت است و جبروت ملكوت است و آن حقيقت ملك، اكنون نفس اكملى كه بموجب خبر مصطفوى ممسوس فى ذات الله و مهندس لاهوت باشد كه به حقيقت شخصيت خود تصرف در آن عالم بتعين احكام و بتعيين احكام و مراتب شئون ذاتيه الهيه در آنجا مى كرده باشد نه شگفت و اگر در عالمى كه مثل كالبد آن عالم و كالبد كالبد باشد اين قسم تصرفات داشته باشد و حال آنكه از حقايق جويان سواحل بحر او عليه السلام تصرفات در آسمان و زمين - رض: ((تصرفات)) را ندارد.

? شده مثل توقيف آفتاب و قبض و بسط زمان و انبساط و طى الارض و احياء و اماته، تا بحدى كه از كثرت وقوع اين خوارق عادات شك را مجال - رض: ((عادات)) را ندارد.

? انكار نماند، پس اگر تمام اين كلام را كه در ضمن اين خطبه است به صرافت مفهوم الفاظ قرار گيرند، عقل را بديع الوقوع نخواهد نمود، والله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى عندى فصل الخطاب، انا قسيم الجنة و النار.

اشعار مى فرمايد: بر اينكه تفاضيل احكام موجودات صادره از خطاب ((كن من الازل الى الابد)) بروجه امتياز حقايق ايشان و جريان حكم بر آن حقايق نهج ظهور و بر لوازم آنها خواه بحسب نشئات جمالى و خواه به - رض: جمالى در علم من.

? حسب نشئات جلالى در علم من مثبت و در حقيقت من مندرج است كه چون به يك امر كن خطاب بر امكان شد، و دفعتا ممكنات در حيطه وجود در آمدند مجمل اان نزد من بر نهج مذكور مفصل است به نوعى كه اگر در صدد تبيين يك يك از آن حقايق در آيم همگى را كما هى به بيانى روشن و خطابى مفصل در عرصه علم بحد خودشان جاى دهم كه اصل و فرع و حكم و اثر و غايت و مبدا و منتهى هر يك ممتاز و نمايان آيد زيرا كه همه تفاصيل مرتبه كليه جامعه من است و چون عقل اول را كه مبدا تعينات علمى حقيقت من است امر به اقبال و ادبار باشد و او در امتثال در هر دو- د: علمى است آن حقيقت من است.

? طرف مسارعت نموده صفراء صحيفه امتثالش چنين ثابت آمد كه هولاء للنار لا ابالى به تاويل اينكه متعيان بصورت ادبار عقل از براى نارند پس - رض: لا ابالى و متعينان.

? بنابراين قسيم و بر پا دارنده جنت و نار منم كه تعيين اين دو صفت از عقل من تحقق اين دو مقام در وجود شده و از اين روى قسيم الجنه و النار نيز منم، هر كه به محبت روى بمن آورد او را قسيم جنت شمرند و هر كه بوجهى روى از محبت من بگرداند او را قسيم نار دارند، والله اعلم.

و قال عليه السلام: انا ترجمان وحى الله، انا معصوم من عندالله.- رض: ((من)) را ندارد.

?

مى فرمايد: هر كجا وحى الهى صورت تحقق دارد ترجمان آن وحى و مبين مراد الله از آن وحى منم، زيرا كه انبياء - صلوات الله عليهم اجمعين - بقوت باطن كه جهت ولايت ايشان است اخذ فيض و وحى مى نمايند و ادراك مراد الله بقوت ولايت مى كنند و حقيقت مطلقه منم و از اين جهت من به سر انبياء مخاطبم كه به خصوصيت هر نبى حقيقت من متعين شده سر آن نبى را حامل بودم كه ولايت اوست و نيز وحى الهى را خواه بكتب الهى باشد و خواه بصحف و خواه بملك و خواه به الهام و سروش هاتف و خواه به منام بيان كننده مرا الله از جمله و متعين حدود احكام آن و عالم به جميع وجوه آن منم كه وارث حقيقى علوم انبياءام و نيز جميع كتب و صحف وجوه نبوت انبياء در قران و نبوت محمد مصطفى صلى الله عليه و آله مندرج است لهذا قرآن نام دارد و من اعلم به جميع وجوه ظاهر و- رض: ((به جميع)) را فاقد است.

? باطن و حد و مطلع آنم و حاوى اسرار نبوتم و نيز وجود مشخص من اهل - د: و نيز شخص منم اهل يقين.

? بصيرت و يقين را، ترجمان كتاب الله است كه به عرفان مندرجه در آن عارفم و به توحيد مقرره در آن موحدم و به حقايق بينه در آن متحققم و به حدود مشروعه در آن متشرعم و بعمل مذكوره در آن مختص و عالمم، و بر جميع خصوصيات معلومه و غير معلومه آن مطلعم تا به حديكه عين آن كتابم پس ترجمان وحى الهى منم و از اين جهت چون وحى اختتام - د: وحى الهى حقيقى . ? - د: ((و از اين جهت چون)) را فاقد است.

? يافت من متشخص و ظاهر آمدم و همچنانكه قرآن خلق محمد رسول الله صلى الله عليه و آله بود، بر همان تيره به آن متخلفم و مرا اين مرتبه - د: مراد اين مرتبه.

? - د: متحققم.

? من عند الله است، پس من معصوم من عند الله باشم از هر چه مخالفت وحى باشد، زيرا كه ترجمان وحى بودن وقتى است كه تمام اقوال و افعال و احوال برطبق وحى باشد و اين مطابقت مرا متحقق از جانب حق تعالى است و عصمت عبارت است از تحقق به اين مطابقت، والله اعلم.- رض: ((به اين)) را ندارد.

?

و قال عليه السلام: انا حجة الله على من فى السموات و على من فى الارضين.

مى فرمايد: كه من از جهت بشريت حجة الله ام بر ملا اعلى زيرا كه با وجود لوازم بشريت و ظلمت هيولائى جسمانى، و لوازم وجود عنصرى در نوارانيت و تجرد روحانيت علم و عمل، و عصمت و قرب الهى، و آداب عبوديت و اداى حقوق ربوبيت، و معرفت اسرار الوهيت و شناخت حقايق، و حدود اشياء و خصوصا ملا اعلى، و تعيين مراتب ايشان و علو مرتبه در توحيد كثرت كه در شان من است، و در دوام شهود جمال وجود مطلق از مرائى تغييرات و تحقق در اعلى مراتب كمال وجودى، بر- رض: شهود كمال مطلق . ? - رض: تقييد است.

? همه مقدمم. تقدم اصل بر فرع و هم چنين حجة الله منم بر هر چه بالاى زمينها است زيرا كه هيچ يك از آنها را چيزى از موقوف عليه كمال - رض: هيچ يك را چيزى

? وجودى نيست كه نتواند آن را زا من اقوال من افعال و احوال من فرا- د: بتواند.

? (گيرد) والله اعلم.- رض: گرفت، نسخه ثانى، گرفته.

?

و قال عليه السلام: انا خازن علم الله، انا قائم بالقسط.

مى فرمايد: كه من خزانه دار علم الهيم، يعنى هر شيئى از اشياء را در علم الله مى دانم و آنكه در خزانه علم الهى هر معلومى صورت شانى است كه شئون ذاتيه يا از شئون الوهيت يا از شئون ربوبيت همه را من خازنم و مى دانم كه هر يك را كدام مرتبه و حد و مقام معين است و صورت كدام شان است و ضبط آنها هم بالحقيقه و بر وجه اندراج و هم بالوجود به طريق تضمن و هم بالعلم از روى تشخص مى نمايم و بموجب امر الهى آنچه از آن بايد رسانيد مى رسانم و حقوق اشياء را چنانچه بميزان عدل موافق آيد- د: مى رساند.

? اداء مى نمايم زيرا كه من ايستاده ام بر سر حد طريق اعتدال و ترازوى - رض: طرازوى.

? قسط در دست دارم و هر دو كفه احكام ماهيت و وجود اشياء را به شاهين عدل بربسته ام، چه صاحب مقام برزخ البرازخ منم كه منشأ حقيقت عدل - در شرح اين اصطلاح به شرح علامه خلخالى (رضى الله عنه) بر مناقب منسوب به ابن عربى كه در اصل متن آن كتاب از آن خواجه محمد دهدار (صاحب اين شرحضرت على مى باشد به تصحيح اين كمترين مراجعه شود. ? است، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا دابه الارض. - مقتبس است از آيه ١٦٥ سوره بقره.

?

مى فرمايد: كه بموجب اتحاد با حقيقت محمدى صلى الله عليه و آله من اول حقيقتى ام از حقايق كه بر زمين علم و وجود بحركت آمده ام و- رض: عدل وجود.

? همچنين در تمام مراتب وجوه و نشئات و ادوار و اكوار به من شناخته - رض: در مقام تمام.

? مى شود مومن، و جدا مى گردد منافق از مومن، و مى شناسم و خبر مى دهم از اين دو طائفه و از جميع ضدين و متقابلين، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الرجفة و انا الرادفه. - به آيه ٧ سوره نازعات بنگريد.

?

پوشيده نخواهد بود كه راجفة نفخه اولى است كه در صور دميده -رض: دميده مى شود و رادفه.

? مى شود و تمام مكنونات را به حركت و اضطراب انداخته هلاك مى سازد. و رادفة نفخه ثانى است كه ارواح را رديف اعيان ساخته به محشر در مى آورد. اكنون مى فرمايد، كه منم راجفه حقيقى كه حقايق موجودات متغايره متمايزه كه نزد عقلا به حقايق ممكنه ثابت و موجوند، به نفخه توحيدى من همه در وجود مطلق مستهلك اند بنوعى كه نه در اعيان و نه در علم از آن -رض: كه در ميان.

? حقايق اثرى و خبرى نيست و منم رادفه حقيقى كه بعد از فناى حقايق ممكنه متغايره و هلاك ايشان در حقيقت مطلقه، باز همه را به شان بقاء الله در مراتب شئون اشراقى به محشر شهود و عين اليقين در آورده به برپائى -د: به حشر و شهود.

? ميزان يقيين دارم و همچنين ذلت بندان سماط ولايت من در هر دمى -د: سمات.

? ايشان را كلمه لا اله الا الله صورت راجفة و رادفة است بر طبق اخذ از نفس من، پس من حقيقت صورم و نفختين، و اينان اولاد حقيقى افراد من اند، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الصحيحه بالحق يوم الخروج الذى لا يكتم عنه -رض: (( عنه)) را ندارد.

? خلق السموات و الارض.

مى فرمايد عليه السلام كه: بنابر مفاد حديث

اولخلق الله نورى و انا و على من نور واحد

منم آن صيحه فيضان نفس الرحمن كه به موجب كريمه: (الرحمن على العرش استوى) بحق و عدل و قسط و مساوات ماهيات ممكنه را چون -طه / ٥.

? اموات يوم الخروج عن القبور كه هيچ ذره اى از خلق سموات و ارض از آن يوم الخروج عن القبور كه هيچ ذره اى از خلق سموات و ارض از آن يوم الخروج پنهان نمى ماند از گورستان عدم به طفيل من برانگيخته، به محشر وجود عالم در آورده به عدالتى كه هيچ فرد ازخلق آسمان علم و زمين اراده از روز خروج آن اموات ماهيات از قبور عدم نهان نمانده همه را در مرتبه خود از نشئات جمال و جلال به ظهور و بطون به جزاى استعداد ذاتى خود رسانيده، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا صوت على بن ابيطالب عليه السلام فى الحرب كاصوت الرعد.-د: فى الحرب.

?

در بيان حقيقت مطلقه خود و ظهور آن در مظاهر و نزول آن در مراتب مى فرمايد عليه السلام كه: من آن حقيقت مطلقه ام همچنانكه [در-كه من حقيقت ام همچنانكه.

? -رض عبارت داخل [] را ندارد.

? مظاهر جوهرى بذات مشخصه، على بن ابيطالبم و در او ظاهرم همچنانكه ] در مظاهر عرضى بصورت صوت على بن ابيطالب ظهور دارم در جنگها كه موقع ظهور آنست نه ظهورى خفى بلكه ظهورى چون آوازهاى رعد و در اين تشبيه اشاره ايست لطيف وآن اينستكه چون صوت رعد از ابر بر-د: در اين تشبيه است اشارت.

? -رض: ((چون)) را ندارد.

? مى آيد پس گوئيا مى فرمايد: كه من از مرتبه عماء كه مقام حقيقت من است در حروب به صورت صوت تجلى مى كنم نه از مرتبه شخص على بن ابيطالب عليه السلام، و اين كلام خبر است از تساوى جميع مراتب و مقامات نزد آن حضرت عليه السلام، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا اول ما خلق الله حجه و كتب على حواشيه -د: انا ما خلق.

? لااله الا الله، محمد رسول الله، صلى الله عليه و آله على ولى الله و وصيه عليه السلام.

مى فرمايد كه: من اول آن حقايقم كه خلق كرده خدايتعالى و معين نموده حجت او را بر حقايق مطلقه، و بيان كلام آنستكه هرچه ممكن است البته آنرا جهت اخذ و فرا گرفتن فيض وجود و هر فيض كه باشد از حق –د: البته آن فراگرفتن جهت اخذ و فرا گرفتن فيض.

? سبحانه و تعالى - است و جهت قبول آن فيض نيز هست و آن جهت اخذ فيض را ولايت نام است و حقيقت ولايت مطلقه حقيقت على بن ابيطالب عليه السلام است پس به جهت اندراج تمام جهات ولايت مخلوقات كه -د: ولايات.

? رقايق ولايت مطلقه اند در ولايت مطلقه بر جميع مخلوقات حجتى -د: حجت.

? ثابت است، از حقيقت على بن ابيطالب عليه السلام، و از اين معين اكابر عرفا و محققين آن حضرت را امام العالم و سر الانبياء و امام الكل - منظور ايشان محى الدين بن عربى است كه در فتوحات باب ششم در شأن على - عليه السلام - فرمود:... امام العالم و سرالانبياء اجمعين. ? مى گويند، چه جهت اخذ فيض وجود، در ممكن مقدم است بر وجود ممكن، پس در جميع مطالب و مدعيات و هر خواهشى كه از حق –د: ((و هر)) را ندارد.

? سبحانه و تعالى - افراد موجودات را هست در آن خواهش رقيقه آن ذريعه از حقيقت على بن ابيطالب عليه السلام در كار است و اين حجتى است قاطعه و برهانى است ساطع.

و در بوستان الاخبار، ابوالليث سمرقندى رحمه الله اين حديث را روايت مى كند كه:

حق على بن ابى طالب على هذه الامة كحق الوالد على الود)) -عبارت داخل [] در نسخ د نيست.

?

[يعنى كه حق على بن ابيطالب بر اين امت چون حق پدر است بر پسر ] و از مضمون اين حديث به طريق تلويح ظاهر مى شود آنچه مويد بيان مذكور باشد، پس مى فرمايد كه: بسند حجت بر حواشى آن نوشت لا اله الا الله يعنى موجودى و معبودى و مفيضى و معطلى نيست مگر الله، و جهت اخذ اين فيوض رقيقه حقيقت على بن ابيطالب عليه السلام است. محمد رسول الله صلى الله عليه و آله يعنى آن متعين به رسالت ذاتى من كه صورتش -رض: صورتش رسالت عكس.

? عكس آينه است از شاهد به شاهد و باز از ذات من است از روى الوهيت خبر به خلق مى رساند چون رسانيدن مجمل به مفصل محمد است -د: مجمل مفصل.

? صلى الله عليه و آله على ولى الله و وصيه يعنى على بن ابيطالب وصى -رض: ولى.

? من است [كه بجهت انجذاب فيض از من به خلق من، كه رقايق حقيقت -عبارت داخل [] در نسخه د نيست.

? اوست و وصى رسول من است ] چه وصى آنستكه آنرا تصرف در مال خاصه موصى باشد و اداء حقوق موصى كند به مستحقين از ورثه و غيرهم، و على عليه السلام صاحب تصرف در اسرار خاصه محمديست و از جانب محمد رسول الله صلى الله عليه و آله اداء حقوق جميع اشياء مى كند كه تعيين ماهيات و تجدد حقائق همه و اجراى احكام و بيان غايت وجود همه از روى تحقق به حقايق همه مى نمايد و بر موجب فرض الهى از استعدادات و قابليات حقوق ورثه محمدى صلى الله عليه و آله را به ايشان مى رساند و اينكه بر حواشى نوشته اتمام حجت آن امام الكمل من الموجودات -د: امام النص.

? است - سلام الله عليه - و الله اعلم.

و قال عليه السلام: ثم خلق العرش و كتب على اركانه الاربعه لا اله الا-د: اركانه لا اله الا الله.

? الله، محمد رسول الله، صلى الله عليه و آله على ولى الله و وصيه عليه السلام.

باز عرش اعظم رحمانى كه عرض الوهيت است خلق نموده، و به جهت -د: خلق نموده بر چهار ركن.

? حجت بر چهار ركن آن منشا رقايق وجودى ائمه اربعه اسمائيه اند نوشته كه، لا اله الا الله يعنى الهى كه در حيات موجودات سريان دارد از چشمه -رض: ((حيات)) را فاقد است.

? حيوان اسم الحى رقائق علمش را بماهيات ممكنه تعلق وجودى دهد و همه را در حيطه قدرتش در آورد و ظهور و قيام همه را بر رشته ارادتش پيوند داده مقيد سازد و چنين الهى نيست بجز ذات مقدس مسمى بالله، محمد رسول الله صلى الله عليه و آله، اوست كه بوساطت حقيقتش جز ذات الوهيت به اين صفات اربعه به حقايق مستفيضه به جهت منشايت قبول فيض متعين شده به وساطت محمد (صلى الله عليه و آله) و اسار-رض: به وصايت.

? اركان اربعه عرشيه به اهل قابليت اداء مى كند، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: ثم خلق الارضين فكتب اطرافها لا اله الا الله -د: ثم قال اما الذ خلق.

? محمد رسول الله صلى الله عليه و آله و على وصيه عليه السلام. .

باز زمينهاى استعدادات قبول فيض عرشى آفريد و بر اطراف و غايات آن نوشت كه خدائى كه موجد قابليات و غايت ظهوراتست نيست مگر الله و وساطت ايجاد كه رسالت ذاتى است محمد رسول الله صلى الله عليه و آله را سز است و وصى اين واسطه كه متصدى ايصال حقوق حقايق مستعده است على - عليه السلام - است.

و قال عليه السلام: ثم خلق اللوح فكتب على حدوده لا اله الا الله، محمد رسول الله صلى الله عليه و آله على وصيه عليه السلام.

باز الواح عقول و نفوس و قلوب اشخاص و افراد را آفريد و بر نهايت فرضى خيالى و حسى آنها نوشت كه خداى آفريننده كلى و جزئى و مفارق و مادى و نوعى و شخصى نيست مگر ذات متعين بالوهيت مستحق معبوديت كه در تمام مرائى وجود باسماء حسنى متجلى است و محمد رسول الله صلى الله عليه و آله اين خبر رساننده است به جميع موجودات تا بالقوه همه به رسالت او بالفعل آيند و على وصى او است كه هدايت هر مهتدى را واسطه و ايصال هر قابل را رابطه است، و الله اعلم.-رض: و هر ايصال.

?

و قال عليه السلام: انا الساعه التى اعتدا لمن كذب بها سعيرا.-د: التى لمن.

?

بدان - وقفك الله و ايانا لدرك الحقايق - كه دريافت و تحقيق معنى ساعت از جمله متعلقات و معضلات اسرار است. بشنو كه حق - جل و علا - در كلام مجيد خطاب حقيقت نقاب به صاحب سر ((انا والساعه كهاتين))- به تفسير منهج الصادقين، ملافتح الله كاشانى، به تصحيح علامه شعرانى - قدس الله تعالى نفسه الزكيه - ط اسلاميه ٦ / ٤٨ رجوع شود و نيز در شرح آن به مواضع مختلف شرح فصوص الحكم، علامه قيصرى ساوى - قدس سره - به تصحيح استاد سيد جلال الدين آشتيانى بنگريد. ? كه مسند نشين ((لى مع الله وقت)) است مى فرمايد كه:-د: كهاتين پس صلى... كه مسند نشين.

?

و يسئلونك عن الساعه ايان مرسيها فيم انت من ذكريها الى ربك منتهيها -النازعات / ٤٣ - ٤٥.

?

و جاى ديگر مى فرمايد:

عز من قائل عليم (و يسئلونك عن الساعه ايان مرسيها قل انما علمها عند ربى لا يجليها لوقتها الا هو)

و در ديگر آيات وارد است كه تلويحات آن مخصوص به راسخان است -د: بر آنها و اتفاق.

? و به اتفاق همه ساعت نام قيامت است. و از كلام اكابر محققين اقتباس نموده شده كه حال اهل حال و وقت مثل حارثه رضى الله عليه كه وجود مطلق و آخرت و نقطه آخر دواير هر نشاة كه متصل است به نقطه مبدا و محشر جميع نقاط دايره و امثال اين كنايات و تعبيرات بتمامها اشارت به ساعت است و عندالله نيز مى گويند: و حضرت شيخ ابوالجناب نجم -رض: الوالجناب.

? الدين كبرى - قدس سره - در رساله ((فواتح الجمال)) فرموده است كه آخرت به جميع اسامى خود نام خداست - تعالى و تقدس - فهم من فهم، اكنون مى فرمايد كه: من آن حقيقتم كه ساعت يكى از تعينات آنست و-د: كه در ساعت.

? صفت من آنستكه مرد دروغ پندارنده آنراست آن دوزخى كه سعير نام -رض: صفت آنست كه.

? -رض: مرغ دروغ مى اندازد پندارنده.

? آنست و اينكه خود را بآن ساعت خوانده يك وجهش اين تواند بود كه -رض: اينكه عليه السلام به آن.

? هم چنانكه ساعت عبارتست از محشر خلق اولين و آخرين، در حقيقت من همچنين خلايق اولين و آخرين جمعند. وجهى ديگر آنكه چون ((ساعت)) وقت حضور جمع است نزد رب الارباب و هر كه به من -د: جميع.

? رسيد صاحب حضور دائمى مى شود و خود را حاضر در محشر خلائق -د: در محشر حقائق.

? اولين و آخرين مى بيند پس من آن ساعتم.

وجهى ديگر آنكه نقطه آخر دوائر نشئات منم. وجهى ديگر آنكه هم -د: دائره دوائر منم.

? چنانكه در ساعت پنجاه هزار سال و مقدار يك نماز مساوى است، همچنين كليه و جزئيه و قبض و بسط و طول و قصر همه از من مساويست كه برزخ جميع متقابلاتم پس ساعت حقيقى منم .

و ديگر وجوه و تاويل هست كه به اصطلاحات عربيت و تاويلات علماء-رض: اصطلاح.

? موافق و مطابق است و بر صاحب فكر صائب مخفى نيست، والله اعلم.-رض: علماء مطابق است.

?

و قال عليه السلام: انا (ذلك الكتاب لا ريب فيه هدى للمتقين) -اشاره است به آيه ٢ سوره بقره.

?

بدان - ايدك الله و ايانا - كه سوره فاتحه از قرآن عزيز به منزله تعين اول است و باقى سور قرآنى تفصيل آن تعيين اول است و در اخبار آمده كه جميع قرآن در فاتحه است اكنون مى فرمايد: - عليه السلام - كه متحقق در اول مراتب تفصيل كلام الهى منم، همچنانكه در اول مراتب تفصيل علمى و وجودى، پس: ((ذلك الكتاب لا ريب فيه)) كه اول تفصيل مندرجات كلمه مجمل (الم) است منم، همچنانكه در اجمال نقطه تحت الباء منم و-سوره بقره، آيه ١.

? خبر داده ام به راسخان كه ((العلم نقطه )) پس ريب در من محال است - در شرح اين حديث به جواهرالاسرار شيخ آذرى طوسى - رضوان الله تعالى عليه - به تصحيح اين جايز رجوع ? كه كتاب الله ناطقم و ((هدى للمتقين)) وصف من است كه ((بك يهتدى المهتدون)) در شان من بر زبان حق ترجمان وحى بنيان حضرت مصطفوى - صلى الله عليه و آله - جارى شده، پس كتاب جامع اسماء الهى و كمال كونى هم من حيث الحقيقه و هم من حيث التشخيص منم، كه آيات الهى -د: كمال كونى منم و همچنين من حيث.

? و كمال كونى از نسخه من منظور اهل ايمان و ايقانست و الله اعلم.-د: ايقان را.

?

و قال عليه السلام: انا اسماء الله الحسنى التى امر الله ان يدعى بها.

اشارتست به كريمه (ولله الاسماء الحسنى فادعوه بها) ، و به جامعيت آن -اعراف / ١٨٠.

? حضرت تمام اسماء الهى را تخلق با خلاق الله در نهايت جمع، يعنى كسيكه خدايتعالى را بمن بخواند بتوسل، گويا خداى را بتمام اسماء حسنى خوانده، كه من در مقام جمع مظهر اسم اعظم جامعم، و در محفل -رض: جميع.

? -د: جامع و در.

? تفرقه مراتب جميع اسماء حسنى، و در تحقق به حقايق آن به منزله عليم، و در تخلق در نهايت حب فرايض، و اينجا نكته شريفه اى است كه چون -د: تحقق.

? عدد و علم هويت ذاتيه را كه يازده است با عدد اسماء كه تسعه و تسعين است جمع كنند صدوده مى شود مطابق عدد على عليه السلام، و نكته اشرف آنكه فرموده: - عليه السلام - ((الالف يشاربها الى الذات الاحدية)). و الف كه مسماى اين اسم است به لام و فاء ظهور كرده و الف شده، پس لف مظهر اسم الف باشد كه اشارتست بذات احديت و عدد لف با على عليه السلام مطابق است و دلالت بر مظهريت آن حضرت مر ذات احديت را مى كند، و الله اعلم.-رض: ((و الله اعلم)) را ندارد.

?

و قال عليه السلام: انا النور الذى اقتبس منه موسى فهدى.

بيان ظهور حقيقت خودش عليه السلام كه ولايت مطلقه است، به تعين ولايت موسى عليه السلام مى فرمايد، چه سر اقتباس حضرت كليم الله - عليه السلام - از آن نور كه حقيقت مطلقه ولايت است تعين آن نور است به خصوصيت موسى، و هدايت يافتن بعد از اقتباس نبى و رسول مبعوث شدن است و راه يافتن به حقيقت مطلقه نبوت مصطفوى و يكى از مظاهر كليه شدن، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا هادم القصور.

اين هدم و فرود انداختن بحسب چنانست كه بقوت ولايت قصور انداخته، تعينات وجودى كونى را به ظهور حقيقه الحقايق در هم مى شكند، (بحيث لاترى فيها عوجا و لا امتا) او بحسب شخصيت قصرها لوازم بشريت و-طه / ١٠٨. ? كوشكهاى مقتضيات طبيعت تمام از بنياد كنده بر باد فناء مى دهد. و بحسب التفات و توجه، خوشه چينان خرمن ولايت خود را اين قوت عطا مى فرمايد، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا مخرج المومنين من القبور.

اما بحسب اتحاد با حقيقت محمدى صلى الله عليه و آله مومنان امكانى -رض: امكان.

? را كه از كفر امتناع باز آمده و ايمان قبول فيض وجود رحمانى دارند از-د: ((ايمان)) را ندارد.

? قبور عدم ذاتى به فضاى وجود بيرونى آورده بطريق توسط و اما بحسب تشخص فردى به دعوت و هدايت و تربيت مومنان ارواح را از قبور بشريت بيرون آورده به محشر ولايت و كمال رسانيده، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى عندى الف كتاب من كتب الانبياء.

در بيان كليت و حيطه علم خود كه به وراثت از مصداق علم الله محمد المصطفى (صلى الله عليه و آله) دارد، مى فرمايد كه: نزد من است علم به جميع كتب ادوارى انبياء و كتب وجودى ايشان و كتب عرفانى ايشان كه همه مظاهر اسماء الله اند و كتب منزله بر ايشان و كتب اخبار ايشان و-د: كه همه اسماء مظاهر الهى اند.

? كتب سلوك و سير در هزار مقام ايشان و كتب نسبت ايشان بحقيقت مطلقه ولايت و كتب نسبت ايشان به كليت و جزئيت نبوت بطريق عموم و خصوص و كتب اختصاص ايشان به زمان و به قوم مخصوص، و على -د: ((به زمان)) را ندارد.

? هذا القياس يعنى من علم مطلق و علم مجمل و علم مفصلم و ذكر عدد الف به جهت عدم قلت است نه بيان انحصار، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا المتكلم بكل لغة فى الدنيا.

پوشيده نماند كه نزد عرفاء محقق هر عالمى را عالم جبروت و ملكوت و مثال و ملك دنيايى و آخرتى است، و افلاكى و طبايعى و بسايطى و-رض: مثال دنيائى.

? مركباتى و معدنى و نباتى و حيوانى و جنى و ملكى و انسانى و كاملان و ناقصان انس و جن و هم چنين باقى امور از لغت و تركيب و حروف كلمات بر طبق اين عالم، علم به جميع اين عوالم و مافيها يك فرد حقيقى را است كه حامل سر محمدى صلى الله عليه و آله است، و باقى كلاملانرا بحسب استعداد و كمال شخصى خود از آن فرد ميراث مى رسد و اين از قوت ولايت علوى مرتضوى عليه السلام عجيب نيست خصوصا كه جامعيت -د: جامع است.

? جفر كلى را محيط و عالم به اسرار از تركيب حروفند بر وفق تركيب وجود در جميع نشئات، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا صاحب نوح و منجيه، انا صاحب ايوب المبتلى و منجيه و شافيه، انا صاحب يونس و منجيه.-رض: مثال دنيائى.

?

بيان معيت خود با انبياء مى فرمايد، بحسب حقيقت كليه متحده يا مشخصه اش. يعنى آن سريكه با انبياء بود كه بقوت آن بار ابتلاء كشيدند و به غلبه سلطنت آن نجات مى يافتند حقيقت آن سر، حقيقت من بود كه با انبياء كه بجهة من جميع الجهات الكليه و بمن و به حقيقت مطلقه من جميع الجهات الكليه و الجزئيه متشخص و متعين است پس عين من است نه با من، و با انبياء معيت داشته نه عينيت، پس من از جهت حقيقت صاحب همه بوده ام ((كنت مع الانبياء سرا)) اشارت به اين معيت است ئ-د: بودم و گفت.

? ((صرت معى جهرا)) كنايت از اين معيت است كه مراست. -رض: ((است)) را ندارد.

?

و از اينجا است كه شيخ الاكمل قدوة المحققين الموحدين محى الدين -رض: ((كه)) را ندارد.

? ابن العربى بر اين رفته كه: ((متشخص در آن تشخص معرا از تشخص است))، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا اقمت السموات السبع بنور ربى و قدرته الكامله.

چون سموات سبع الواح كه نفوس منطبه اند بلكه به منزله ابدان ايشان و نفوس الواح عقولند و عقولند و عقول صورت تاثير ائمه سبعه اسمائيه و ائمه سبعه حقايق اين جمله به ترتيب، پس از مرتبه تمكين و وقار خود عليه السلام در تخلق به اسماء سبعه خبر مى دهد و ((نور ربى)) اشاره تواند بود به اشراق انوار الوهيت، كه از روزنه هاى اسماء سبعه بر دل -رض: ((بود)) را ندارد.

? -رض: از روى نهاء اسماء.

? مباركش بر سم ربوبيت كه مخصص اشخاص است و ((قدرته -د: محض.

? الكامله)) اشعار بر اينكه تمكين و وقار من ظهور اثر قدرت كلمه او است - تعالى شانه - و اينكه مشهور است كه آسمان به نفس كاملان در گردش است و عالم بوجود انسان كامل بر پا است به معنى آنستكه ايشان غايت و غرضند و اينكه مكمل اهل كمال امير المومنين الموقنين الموحدين عليه السلام فرموده: بمعنى تصرف است و تاثير، زيرا كه همه تعينات حقيقت آن حضرتند، و الله اعلم.

back page ... fehrest page ... next page

DownloadBook.ORG
back page ... fehrest page ... next page

بخش سوم

و قال عليه السلام: انا الغفور الرحيم و ان عذابى هو العذاب الاليم. -د: العذام.

?

تاويل اين كلام بحسب ظاهر از روى تحقق و تخلق و مظهريت روشن است و به زبان اشارت تاويل توان نمود كه غفر پوشش و رحم بخشش، پس مى فرمايد كه: چون حقيقت ولايت مطلقه منم، پس بر جميع مستعدان -د: حقيقت مطلقه.

? كمال گناه لوازم بشريت و مقتضيات طبيعت و وجود خودى موهوم ايشان را مى پوشم و پوشاننده امور منافى كمال و بخشنده كمال انسانى و خصوصيات تجليات نورانى و لوازم آن منم، و عذاب من كه عبارت -د: لوازم منم.

? است از بهره بودن از نسبت من و جهل و نادانى داشتن بشان من، عذابى دردناك و سوزنده تر از همه عذاب ها است، زيرا كه محرومى از نسبت من، محرومى از كمال مطلق است و كدام عذاب برابر اين عذاب است.

و پوشيده نخواهد بود كه مقرر اهل رياضت است كه تا حضرت امير- حقيقت اين است كه براى تحصيل مقامات انسانى و كمالات معنوى تنها و تنها بايد از باب ولايت وارد شد، در غير اين صورت نيل بدانها ميسور نيست. ? المومنين عليه السلام را در خواب يا در غيبت يا در واقعه نبينند ايشان را فتح نمى شود و اين لاشى ء از سيد محمد لار (رحمه الله) شنيد كه گفت: در وقتيكه مرا شيخ به خلوت نشاند مدتى فتح نشد تا در واقعه ديدم كه -د: تشبيه در وقتيكه شيخ.

? حضرت امير المومنين عليه السلام آمدند و نئى از طلا در دست، يك سر آن را بر سينه من بر بالاى دل نهادند و دهان مبارك خود بر سر ديگر آن -رض: در.

? -اصل بر سر آن ديگر.

? نهاده چند نفس دميدند مرا آغاز فتح شد [و از سيد محمد سر مست -رض: بنياد.

? شنيدم كه گفت: مرا مدتى فتح نمى شد، شبى امير المومنين على عليه السلام را در خواب ديدم يا در واقعه، به بدنى در كمال بزرگى و قامتى در غايت بلندى كه سر بالا بايد كرد كه روى مبارك آنحضرت راديد، آنگاه مرا بنياد فتح شد ] پس اين معنى تاييد صورت تاويلى كه كرده اند-عبارت داخل [] را ندارد.

? مى نماديد، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: اناالذى بى اسلم ابراهيم الخليل لرب العالمين اقر-د: ((بى)) را ندارد.

? بفضله.

تاويل الفاظ از اقتباس قرآنى فرا گرفته بر همان تعين حقيقت مطلقه به -رض: فرقانى.

? تشخص ابراهيمى محمول مى توان داشت، بلكه به لسان لطائف بيان واقفان اسرار ولايت تاويل، يحتمل كه چنين فرا توان گرفت كه چون در عالم انفس قلب به منزله ابراهيم است و مقرر قوم است كه حضرت ابراهيم - و لما كان ابراهيم - صلوات الله عليه و سلامه عليه - اول من تجلى له الحق بهويته الذاتيه السارية فى المظاهر الكونية كلها، و اول من خلع الله عليه صفاته الثبوتيه الحقيقة من اولاد آدم - عليه السلام - بعد الفناء و البقاء به (( شرح فصوص الحكم، علامه قيصرى ساوى، ط اول ص ١٦٩))

? عليه السلام اول كسى است كه بتجليات ذات از مرائى صفاتى اختصاص يافته شهود ذات مطلقه را در مرائى صفاتى مى فرموده، مى فرمايد: على - عليه السلام - كه منم آنكه ابراهيم قلبم از شركت مرائى صفات در شهود به سلام تجلى ذاتى اطلاقى اختصاص يافته و آينه روحم بشرف قبول تجلى ذاتى مشرف شده از آينه و شاهد و مشهود با من اثرى و خبرى نمانده چنانكه در نماز كه معراج مومن است مناجاتم چنان بود در آن عروج كه احساس شكافتن بدنم نبود، پس چون رب العالمين كه رب عالم صفات و عالم اسماء و عالم افعال و عالم آثار است به تجلى ذاتى مشهود ابراهيم -ابراهيم دلم بآن اسلام آورد.

? دلم شد و ابراهيم دلم به آن اسلام آورد كه جميع عوالم مرائى ذات رب العالمين ديد بى اشتراك مرائى صفات و بدان متحقق شد و اقرار نمود كه -رض: و قرار نمود.

? اين سابقه فضل است كه بدين تجلى اختصاص يافته و كس بر من سابق -د: كه فضل.

? نيست، زيرا كه اين سر محمديست صلى الله عليه و آله و حاصل آن منم و كمال ورثه را از من نصيب است، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا عصاء الكليم و به آخذ بناصيه الخلق اجميعن.

تواند بود كه عصا قوت الهيه باشد كه بدان قوت از انبياء معجزات و خوارق عادات ظهور مى يابد و چون همان قوت الهى اخذ نواصى جميع خلق كرده از عدم بوجود آورده و انبياء به همان قوت اخذ ناصيه مستعدان نسبى كرده در تحت طاعت و قبول دعوت در مى آوردند و حضرت كليم الله به همان قوت ظاهره از عصا اخذ ناصيه سحر قوم نمود پس مى فرمايد كه: آن قوت ظاهره بصورت عصا منم، و به حقيقت خود اخذ ناصيه تمام خلق كرده ام چه حقيقت من عين قوت مطلقه الهيه است كه در مراتب وجود انبياء و اوليا متعين بحسب خصوصيات قوت نبوت ايشان است، و چون نبوت حضرت كليم الله را نسبت نباتى است لهذا در اخبار آمده: كه در بهشت هيچكس را تخليه نباشد مگر حضرت كليم را، بس قوت معجزه ايشان از عصا كه فرد نباتى است اختصاص يافته هم چنانكه از حضرت روح الله حيوانى است [ از اين جهت قوت الهيه از ايشان بنفخ دم كه خاصه حيوان است ] ظهور-دن عبارت داخل [] را ندارد.

? داشت و احياء موتى مى نمود، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى نظرت فى عالم الملكوت فلم نجد غيرى -؛: الملكوت السموات.

? شى ء و قد غاب.

پوشيده نماند كه ترتيب اين الفاظ بحسب تركيب عربيت اغلاقى دارد اگر نسخه غلط نباشد، و نسخه ديگر نيز در وقت ترجمه نمودن يافت نشده، -رض: ((نشد)) را ندارد.

? و اگر عزيزى اطلاع بر غلط نسخه يابد اميدوار است كه اصلاح نمايد، - و اجر على الله - اكنون عبارت ((فلم نجد غير شى ء و قد غاب)) فعل است و مفعول مضاف مقدم بر فاعل لم نجد و قد غاب حال از شى ء و مفاد عبارت را مقدرى ضرور است، يعنى منم آنكه نظر كردم به عالم ملكوت كه اسم الحى رب آن عالم است يعنى مظهر اسم الحى كه روح اعظم است -رض: رب العالم.

? كه آدم آن عالم است منم، بدليل اول ما خلق الله روحى يا روح نبيك يا- به بحارالانوار ج ١، ص ٩٧ رجوع كنيد. ? جابر و اتحاد روحى ميان محمد رسول الله صلى الله عليه و آله و ميان من ثابت است و باقى افراد عالم ملكوت همين من ناظرم چه ولايت نبى ملكوت نبوت اوست پس نمى يابد آنجا هيچ چيز غير مرا و حال آنكه -رض: نمى آيد.

? - رض: آنجا هيچ چيز، آنجا هم.

? آن چيز آنجا هم غايب است يعنى وجدانش بواسطه عدميت او است -د: آنجا همان است يعنى.

? زيرا كه ناظر در ملكوت غير من نيست. لهذا من صاحب تاويلم كه ملكوت تنزيل است و اگر صاحب بصيرت پيكر مرا نگرد صورت عالم ملكوت را معاينه در يابد.

و تريهم ينظرون اليك و هم لا يبصرون، رحم الله الامام الهمام ذالبصيرة النافذة الشافعى المطلبى حيث انشد عن يقين: لو ان المرتضى ايدا محله - لكان الخلق طرا سجدا له - د: لله.

?

و بسيارى از اكابر علماء و فقها كه مكر يكى از خوشه چينان خرمن آن منبع ولايت -عليه السلام - بوده اند چون آن شخص را ديده اند بى اختيار سجده كرده اند و نسبت با حضرت سيد محمد نور بخشى - قدس سره - اين معامله بيشتر به وقوع آمده از علماء، و الله اعلم.- رض: بيشتر اين معامله.

?

و قال عليه السلام: انا الذى احصى هذا الخلق و ان كثروا حتى اردهم الى الله

تاويل اين كلام به زبان اشارت اعلام اين است كه در هر آن شانى از شئون كليه الهيه متجلى است و آن كلى در مرات روح صاحب آن زمان منطبع و بحسب جزئيات آن شان افراد خلق در آن موجودند پس من در آن تجلى - د: پس در تجلى از كلى در

? كلى كه در آينه روح من منطبع است شماره آن جزئيات مى بينم و معاينه من است كه هر فرد از خلق مظهر كدام فرد از آن كلى اند كه مشهود من است - د: از شان

? و طريق نزول از فرد كلى شان بر آن فرد جزئى خلق مى دانم پس آن فرد را به همان طريق صعودش مى بينم تا به مقام واليه يرجع الامر كله، و كثرت افراد خلق حاجب اين شهود من نيست و نمى شود چه عين شهود تجلى روح - د: شهود من نمى شود.

? من است در مرائى ارواح و اطلاع بر شئون آينه وجود كه نقد وقت من است، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى ( ما يبدل القول لدى و ما انا بضلام للعبيد) .- اشاره است به آيه ٢٩ سوره ق

?

خبر از تحقق خويش در حضرت حقيقه الحقايق مى فرمايد و مى گويد: من آنم كه قول من مبدل نمى شود، يعنى افراد موجودات كه كلمات الله اند به نوعى كه در حقيقت من كه ام الكتاب است ثبت شده به همان نوع بر- رض: مثبت.

? علم من كه شخص حقيقت خويشم ثابت آمده و تبديل بر آن محال است،

(لا تبدل لخلق الله) و قال عز من قائل عليم (و ان من شى ء الا عندنا- روم / ٣٠.

? خزائنه و ما ننزله الا بقدر معلوم) - حجر / ٢١.

?

و اين خزائن همان ام الكتاب است و از پيش فرموده كه: انا خازن علم الله، و امثال اين. [پس بنابر اقوال مذكوره علم بر احوال جميع اقوال كه حقائق - عبارت داخل [] در نسخه رض نيست.

? بندگا است داشته باشد ] پس هيچ فرد از مرتبه خويش در نگذرد و هيچ حكم را در غير محل خود جارى نفرمايد تا ظلم كه وضع شى ء است در غير موضع خود لازم نيايد و اين است مفاد حديث شريف كه: ((حق دائر- د: و اين مفاد.

? است با على عليه السلام، حيث ما دار))، چه ظلم از جهل ناشى است كه حضرت رسول الله صلى الله عليه و آله فرموده كه: ((الظلم ظلمات يوم - به صحيح مسلم كتاب البرج ١٦ ص ١٣٣ رجوع شود تذكر: در سنخيت ظلم با ظلمات، دقت نظر لازم است فتدبر. ? القيمة)) و تاريكى قيامت عين جهل است پس ظلم جهل است و از شخص عالم، جهل صادر نمى شود زيرا كه شى ء حامل ضد، خود- د: از شخص علم و جهل.

? نمى تواند بود پس او عليه السلام مطابق وجود است علما و عينا، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا ولى الله فى الارض و المفوض اليه امره و [حاكم ] فى عباده.

تاويل كلام شريف آنستكه ولى خليفه است و متولى احكام و از ارض، مراد زمين قابليات و استعدادات ممكنات مى توان گرفت كه مفاد كلام حق - رض: مى توان فرا گرفت.

? نظام اين باشد كه در اراضى استعدادات خلايق من متوليم بولايت الله در اجراى احكام سعادت و شقاوت كه، ((و بك يا على يهتدى - رض: احكام اجراى.

? المهتدون)) و تفويض امرى كه غايت ايجاد و مقصود وجود آنست بسوى من است زيرا كه هر آينه ، روح من محاذى آئينه روح حضرت خاتم - د: هر آينه روح من.

? الانبياء محمد مصطفى صلى الله عليه و آله است كه آن آئينه محاذى تجلى كلى است كه غايت وجود است پس چون غايت ايجاد به من مفوض است و غايت ايجاد مشتمل است بر جميع احكام موجوداتى كه مخلوق براى آن غايت اند.

پس حكم در بندگان از من باشد چه آنچه غايت ايجاد بندگانست به من - رض: به آن.

? تفويض شده و متولى است در زمين قابليات بالضروره، و آن حاكم است - رض: و متولى است.

? در بندگان به همان دقيقه كه موجب ربط ايشان شده با غايت ايجاد كه علت خلق ايشانست، زيرا كه اين موجودات را چون به جهت غايتى ايجاد نموده اند، پس البته رابط نسبت به ميانه اينها و آن غايت متحقق است و حامل آن غايت علم به آن روابط دارد و بر موجب همان بر هريك احكام جارى مى دارد، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى دعوت السموات السبع بما فيهن فاجابونى فامرتها فينتصبون لامرى.

مى فرمايد عليه السلام كه: چون مفاتيح غيب كه ائمه سبعه ذاتيه نزد من است بالتحقيق و التخلق سماوات سبع آثار ائمه اند پس مرا در آن آثار- د: آثاراند از براى آن ائمه پس مرا.

? متحقق است و از آنجا كه تخلق من است به اسماء سبعه خواندم - د: تحقق. ? آسمانهاى هفت گانه را در تحت شهود و طاعت و تصرف خود در آوردم - رض: خود كه.

? كه در شهود من از وجود مغاير ممتاز خود گريخته در تحت وجود مطلق مشهود من مخفى شدند و به عين طاعت من از حضرت كليت من مر- د: و معبود.

? معبود خود را ايشان طاعت معبود من كردند چه كليت من شامل تمام - رض: طاعت من معبود من.

? افراد كلى و جزئى نشاة وجود است پس چون طاعت من معبود مرا از - د: مرا او از.

? مقام كليت من باشد تمام مندرجات كليت من به عين طاعت من در مرتبه وجود جزئى خود طاعت معبود به موجب اطاعت اقتضاء كليت من مى كنند طوعا، و اين است مراد فاجابونى، و تصرف من در ايشان و فرمان بردارى ايشان حكم مرا در قضيه رد شمس از مغرب بجاى وقت - د: در.

? - رض: بجاى عصر.

? ظاهر است و اينست اجابت دعوت در تصرف و امر كردن او - عليه السلام - و امتثال آسمانها امرا على القدر آنجناب را و مخفى نماند كه چون - د: آسمانها اعلى.

? - رض: امر اعلى القدر را آنجناب بر او مخفى نماند.

? بعضى عقول كه از عقال اعتقاد بقواعد فلسفه خلاص نشده اند در رمد - رض: مد.

? طبيعت از ديده بصيرت ايشان بكحل الجواهر ايمان به مفاد قرآن زايل نشده قضاياى مذكوره در شرع را كه قواعد ناقصه ايشان مخالف آنست تاويل بر طبق معتقد خود مى كنند و ضعفاى امت به شومى آشنائى ايشان خلل را در ايمان تقليدى خود در راه داده و مى دهند واجب است كه به جهت ثبات - رض: راه مى دهند.

? اين ضعفا چند كلمه صورت تحرير يابد.

بدان - ثبك الله و ايانا - كه دو امر ضروريست كه ايمان خويش را بان - د: ايدك الله تعالى و ايانا.

? مستحكم دارند يكى آنكه آيه كريمه (و الله على كلى شى قدير) را به - رض: دارند.

? عموم خود اعتقاد كند و يقين دانند كه محال و ممتنع نزد خداى تعالى نمى باشد . و اينكه عقل بعضى از امور را حكم بر امتناع مى كند از- رض: خدا نمى باشد.

? - رض: بعضى امور را.

? - د: ((حكم بر)) را ندارد.

? جهل است و لازم نيست كه هرچه نزد عقل ممتنع باشد زيرا كه عقل يكى از مخلوقاتست و فعل خداى تعالى منزه و مقدس از تقييد به قوانين و- رض: مقدس از نفسيه.

? قواعد اين عقل ضعيف حادث است بلكه خداى تعالى از روى قدرت - د: حادث ضعيف.

? فعال لما يشاء است نه آنكه مقيد داشته فعل خود را به قواعد بنده - رض: بما.

? ضعيف خود چه ايجاد عقل [وقتى شده كه از عقل و قواعد آن اثرى و خبرى جائى نبوده چنانچه حالا فى الحقيقه نيز نيست و اگر ممتنع عقل ممتنع خدا بودى عقل ] حكم بر امتناع ممتنع چون كردى بى تعلق - د: عبارت داخل [] را فاقد است.

? ممتنع خدا و حكم بر امتناع آن چون از عقل ممكن آيد، فافهم.

و چون اين يك امر دانسته شد امر ثانى كه از ضروريات استحكام ايمان است اينستكه سر آنكه قرآن مجيد و سور آن مصدر به اسم شده كه - رض: شد.

? ((بسم الله الرحمن الرحيم)) باشد و در جميع امور حسنه امر فرموده - رض ((باشد)) را ندارد و نسخه د: ((واو)) را فاقد است.

? كه ابتدا به بسمله نمايند همين است كه ايجاد اشياء به موجب اقتضاء اسماء الهى است و اسماء الهى تقاضاى اظهار عالم ايجاد نموده اند و هر امر كه وقوع مى يابد در عالم وجود وقوع آن بوساطت اسمى است از اسماء الهى و اسماء در مرتبه متفاوتند چنانكه افعال اينطورند چه تفاوت افعال - رض: ((اينطوراند)) را ندارد.

? به موجب تفاوت اسماء است اكنون فعلى كه در مرتبه اعلاى از همه - د: موجب.

? - د: فعلى كه در مرتبه از همه افعال اعلى مثل.

? افعال است مثل ايجاد معدوم و اعدام موجود و احيا و اماته و خرق و التيام افلاك و امور ممتنع نزد عقل وقوع اين قسم افعال به توسط اسم اعظم الهى است و انبياء و اكابر اولياء كه امثال اين خوارق و معجزات ظاهر مى سازند ايشان عند الاظهار تحقق [ و ] تخلق به اسم اعظم مى نمايند چنانچه در كتب قوم مفصلا مذكور است پس بعضى از امور مثل احضار تخت بلقيس از شهر سبا نزد حضرت سليمان عليه السلام و در شمس و امثال اين به - د: از سبا.

? طريق ايجاد و اعدام مى نمايند.

و اين امر ايشان به توسط اسم اعظم و تخلق بان آسان مى شود و فعل - د: اين امر بر ايشان.

? - د: تخلق به آن است و به آن.

? ايشان همين تخلق است و تعلق همت و باقى فعل حق است - تعالى - تعلق است و باقى.

? - در فص اسحاقى فصوص الحكم عارف عربى آمده است: ((بالوهم يخلق كل انسان فى قوة خياله ما لا وجود له الا فيها و هذا هواالامر العالم و العارف يخلق بهمته ما يكون له وجود من خارج محلالهمة و لكن لاتزال الهمة تحفظه و لايئودها حفظه اى حفظ ما خلقته فمتى طرأ على العارف غفلة عن حفظ ما خلق عدم ذلك المخلوق الا ان يكون العارف قد ضبط جميع الحضرات و هو لايغفل مطلقا، بل لابد له من حضرة يشهدها فاذا خلق العاف بهمته ما خلق و له هذه الاحاطة ظهر ذلك الخلق بصورته فى كل حضرة و صارت الصور بحفظ بعضها بعضا فاذا غفل العارف عن حضرة ما او حضرات و هو شاهد حضرة ما من الحضرات، حافظ لما فيها من صورة خلقه انحفظت جميع الصور بحفظه تلك الصورة الواحدة التى ما غفل عنها لان الغفلة ما تعم قط لافى العموم و لافى الخصوص و قداوضحت هنا سرا لم يزل اهل الله يغارون على مثل هذا ان يظهر))

در ترجمه و شرح بر آن، به ترجمه خوارزمى بر فصوص الحكم به تصحيح استاد مايل هروى ذيل عبارت مذكور از فص اسحاقى رجوع كنيد. ? شانه - و اين تخلق و تعلق ايشان نيز به فعل حق است و چون اين - رض: فعل حق است و آن تخلق.

? - د: به فضل حق است.

? اعتقاد ثبوت يافت ايمان خلل نمى پذيرد و بتوفيقه تعالى مى تواند كه - د: بتوفيق تعالى.

? معاد كه مفاد و - امرتها فينتصبون لامرى - را چنين اخذ كنند كه امر كردم سماوات را به احكام كيفيت ايجاد ايشان و احوال مندرجه در وجود و- رض: اتحاد.

? حركات ايشان و - ما يكون منها الى يوم القيمه - پس بر طبق امر صدق من بر پاى امتثال و فرمان برى ايستاده اند چه ميان علم من و وجود واقع تطابق كلى است، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى بعثت النبيين و المرسلين.

تاويل اين خبر حقيقت اثر آنست كه تا انبياء و مرسلين عليه السلام - رض: آنست تا و نسخه د: آنستكه انبياء دارد.

? حقيقت ولايت بر ايشان چنان غالب نيايد كه از احكام و لوازم - ميبدى در فواتح سبعه - بدين مضمون - گويد كه: (( فقهاء گويند كه آن كس كه به فضيلت ولايت بر نبوت قائل است، كافى است)) وليك حق نه اين است، زيرا كه ولايت باطن نبوت و ولى مظهر اسم الولى خداى سبحان است و جنبه يلى الحقى دارد و نبوت، مظهر اسمى از اسماء الله نيست وجنبه يلى الخلقى دارد و اگر كسى به عمق اين كلام رفيع نائل آيد، قائلان بدين قول متين را كافى نداند مگر ازحيث علوم ادارك مطلب و استيحاش نسبت بدان. ? - د: كه آن را.

? بشريت ايشان را مطلق سازد به نبوت مشرف نمى شود پس ولايت مطلقه انبياء يعنى مطلق از قيود و احكام و لوازم آن منشاء وصول به مقام نبوت - رض: مطلق از قيوم.

? است و مقرر است كه تمام ولايت يا انبياء افراد ولايت مطلقه از- رض: به مقام نبوت است كه تمام.

? - رض: ولايت را ندارد.

? اطلاق و تقييد محمديست صلى الله عليه و آله و اين ولايت مطلقه محمدى صلى الله عليه و آله حقيقت كليه على بن ابيطالب است پس ولايت انبياء كه منشاء بعثت ايشان است رقايق حقيقت كلى سرالانبياء است و از اينجا ظاهر شد تاويل كلام و تواند بود كه اصل كلام بعثت الانبياء باشد [ ظاهر اينست كه در اين صورت موصول هم نباشد ] و به - بعثت انبياء.

? - عبارت داخل [] در نسخه اصل موجود نيست.

? صيغه مصدر به سياق اقرب و أنسب است، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى دعوت الشمس و القمر فاجابونى.

اين كلام و امثال اين از سابق و لا حق تفصيل بعد از اجمال است و تاويلش بر وجه تاويلات گذشته ظاهر خواه در آفاق و خواه در انفس كه شمس و قمر كنايه است از روح و قلب خواه در نشئه انفس خواه در نشئات سابقه، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا فطرت العالمين.

مى فرمايد كه: مطابقه نخستين آفاقى و انفسى در من چنانست كه غيب و شهادت و ملك و ملكوت و جبروت و ساير عوالم [ من عين غيب و- عبارت داخل [] در نسخه اصل موجود نيست.

? شهادت و ملك و ملكوت و جبروت و ساير عوالم آفاقى و انفسى است ] كه هر كه فطرت مرا بشناسد تمام عالم را شناخته باشد و هر كه خواهد كه فطرت مرا بشناسد بايد كه فطرت تمام عالم را شناخته باشد و در بعضى روايات آمده از صاحب - د: در بعضى از آيات.

?

(و ما ينطق عن الهوى ان هو الا وحى يوحى) - النجم / ٣ - ٤.

?

كه فرمود:

يا على عرف الله حق المعرفه الا انا و انت و ما عرفنى حق المعرفة- رض: ما عرفنى من المعرفة.

? الا الله و انت و ما عرفك حق المعرفة الا الله و انا .

و بنابراين خبر حقيقت اثر دست ادراك از فتراك آرزوى معرفت ايشان كوتاه است و بنابر حديث ((من عرف نفسه فقد عرف ربه)) - كما قال صلى الله عليه و آله: - شناخت خود را كه اين مرتبه باشد از هزاران هزار يكى بآن نرسد شناخت اين خلاصه كه آن وجود كه را يا تو را ممكن باشد - صلوات الله و سلامه عليهم و على ذريتهم اجمعين - و ديگر تاويلات ظاهر از تاويل صافى است مرا اين كلام را، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا داحى الارضين و عالم بالاقاليم.

مى فرمايد كه: من به حقيقت شخصيت خود در اين نشئه با حقيقت مطلقه خود در جميع نشات گستراننده زمينهاى استعداد ممكناتم چه استعداد من استعداد مطلق و ماده جميع استعدادات است بدليل آنكه بحسب قبول - رض: ماده جميع استعداد است.

? فيض وجود استعداد هر فرد نمايان مى شود و جهت قبول فيض در هر قابل رقيقه ايست از حقيقت ولايت مطلقه كه حقيقت من است و من دانايم به - رض: رقيقه است.

? اقاليم سبعه كه مساكن مظاهر ائمه سبعه اند چه آن ائمه نزد من اند- رض: اقاليم كه.

? - د: كه ساكن.

? تخلقا و تحققا پس مظاهر هر يك را علما عينا و تخلقا و تحققا مى شناسم اجمالا عند غلبه البشريه و تفصيلا عند غلبة الجذبه الالهية، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا امر الله و الروح.

مى فرمايد عليه السلام كه: من صورت امر مطلق الهيم كه بدان ايجاد ممكنات از عدم نموده و باز بروح اعظم متعين داشته چنانچه مى فرمايد - عز من قائل عليم

(و يسئلونك عن الروح قل الروح من امر ربى)- اسراء / ٨٥.

?

پس عالم امر كه عالم ملكوت است به انواع مخلوقات آن عالم از ارواح و عقول و نفوس و عوالم معانى و غيرها بدان امر كه اصل روح است تربيت وجودى يافته، پس به تدبير و مشيت الهى آن امر از عوالم مثال و طبيعت و مايتبعها به سموات از راه انوار كواكب رسيده و از آنجا به زمين نزول كرده بعد از اتمام تدبير عروج نموده دايره اى از دواير آثار آسمانى تحقق يافته - رض: تدبر.

? كه

(يدبر الامر من السماء الى الارض ثم يعرج اليه (الاية)). - سجده / ٥.

?

و چون فرد اكمل از افراد مظاهر آن امر روح است كه (يوم يقوم الروح و الملائكه صفا) همان را اختصاص بذكر فرموده و خلاصه كلام افاده - نبا / ٣٨.

? تحقق آن حضرت مى نمايد من حيث الاتحاد در مرتبه فيض نخستين و- د: من حيث الايجاد.

? عموم آن تعين آن در مراتب كليه و جزئيه، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى قال الله لنبيه: ( القيا فى جهنم كل كفار عنيد) . - اشاره است به آيه ٢٤ سوره ق.

?

مى فرمايد عليه السلام كه: منم آنكه در اين امر كه در آيه مذكوره است شريكم و بمن لفظ امر تثنيه نازل شده كه القيا بيندازيد اى محمد و على - رض: وارد شده.

? عليه السلام در تجليات نورى جمالى دورات حقيقت خود در جهنم كه مكان خالى از نور است و جاى مظاهر جهل و خلاف همه پوشندگان - د: هر پوشنگان حق.

? حق را و كفران كنندگان نعمت هدايت را كه از روى عناد در راه ضلالت - رض: راه خلاف. ? افتاده اند و چهره حق را كه از شما تابان است به ستر عناد خود مى پوشانند.

پس به ظهور حقيقت خود در تمام مظاهر به اظهار و اشراق نور خويش بر تمام زجاجات قوابل بالقوه همه را بالفعل سازيد تا به شما مظاهر جمال صعود به جنات كنند، و مظاهر جلال به جهنم افتند كه اگر دعوت - رض: به جنات كننده مظاهر جلال.

? محمدى صلى الله عليه و آله ظهور ننمايد حمزه و ابوجهل در تساوى نسبت مقيد مانند، لكن به اشراق نور دعوت حمزه به معراج شهادت صعود به جنت كند و سيد الشهدا باشد، و ابوجهل به جهل كفر و عناد به جهنم - رض: به خيل كفر و عناد.

? ساقط شود و فرعون هذه الامة باشد، و سر تثنيه حديث: - رض: سر صرت انا المنذر.

?

انا المنذر و على الهادى و بك يا على يهتدى المهتدون

بيان فرموده، و الله اعلم. - رض: ((و الله اعلم)) را ندارد.

?

و قال عليه السلام: انا الذى ارسيت الجبال و بسطت الارضين، انا مخرج العيون و منبت الزروع و مغرس الشجار و مخرج الثمار.- رض: منبت الزروع

?

اين فقرات با بعضى از فقرات كه عقب اينها مذكور است تمام تفصيل انا- رض: با بعضى فقرات.

? امرالله است. تاويلش اين كه منم آنكه كوههاى اعيان امكانى در مراتب علمى و عينى به وساطت رقيقه حقيقت من قبول انواع فيض نموده بلند- د: بواسطه. ? و مرتفع به من شده و زمين استعدادات قوابل به من گسترده آمد و من بيرون آورنده چشمهاى استعداد همه ام از قوه بفعل و رياننده تخم كمال همه ام و درخت كمالات هر مرتبه بمن نشانده مى شود و ميوه اش به من از شكوفه - رض: بمن نشاء مى شود.

? و پوست غيب و بطون بر شاخسار شهادت و ظهور نمايان مى گردد، چه - رض: پوست بطون . ? تعينات و مجالى حقيقت من اند. - رض: مجالى حقيقه من اند.

?

و در تمام مراتب و عوالم وجودى نسبت من با موجودات آن مراتب و عوالم همين است خواه عينى يا يا معنوى يا مفارق يا مادى يا- د: مراتب و عوالم غيبت خواه غيبى.

? - رض: خواه عينى يا صورى.

? جوهرى يا عرضى يا قدسى يا حسى يا ملكى يا انسى يا عقلى يا نفسى يا آفاقى يا انفسى، زيرا كه همه بر يكديگر منطبق افتاده اند.- رض: زيرا كه همه پرتو يكديگر.

?

و قال: - جل علا - (يسقى بماء واحد و نفضل بعضها على بعض فى الاكل). - رعد / ٤.

?

و تفاوت از مراتب نه از ذى مرتبه مراتب رقيقه ولايت من واسطه قبول فيض وجود در آن مرتبه است چنانچه حضرت رسول صلى الله عليه و آله خبر داده كه حق پدر است بر فرزندان، پس نسبت حقيقت من در عوالم اربعه با افراد، عوالم نسبت واحد عدديست با مراتب آحاد و عشرات و مات و الوف، فافهم، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى اقدر اقواتها و منزل المطر و مسمع الرعد و مسرق البرق.

مى فرمايد عليه السلام كه: تعيين و تقدير زروع و اشجار آثار امكانى و مراتب علم و عين و بساطت و تركيب و آفاق و انفس و لطيف و كثيف و كمال و نقص به من مفوض است چه امهات حقايق كه اسماء اربعه اند و اصل - د: و اصل مراتب اربعه و طبايع.

? طبايع و عناصر نزد من است پس قوام و قيام و ما يحتاج اليه الوجود و البقاء همه كميت و كيفيت و لوازم نشات و مراتب همه در علم من بواسطه - كيفيت و كميت.

? اسماء اربعه موزون و مقدر است و باران امدادات فيوضات ربانى از- رض: فيوض.

? سحاب آسمانى و تاثيرات نفحات الهيو تاييدات غيبى به وساطت - رض: عينى.

? - د: غيبى وساطت.

? حقيقت من بهم رسيده و مى رسد و من واسطه اصطكاكات نسبتين - رض: اصطكاك. ? فاعليت و قابليتم كه آواز رعد وجود اثر از آن چون حصول نتيجه از اصطكاك مقدمتين به گوش زبان مى رسد و برق طلب وصول به كمال استعدادى همه را از آفاق قابليات بذريعه من مى درخشد، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا مضيئى الشمس و مطلع القمر و منشى ء النجوم، انا منشى ء جوارى الفلك فى البحور .

back page ... fehrest page ... next page

DownloadBook.ORG
back page ... fehrest page ... next page

بخش چهارم

اين نور بخش عيون اعيان عرفاء موحدين - سلام الله تعالى عليه - خبر حقيقت خود در مراتب ثلاثه اطلاق و عموم و خصوص مى فرمايد كه: من تابان دارنده آفتاب اطلاق و روشن سازنده شمس ذاتم از اوج تعين - رض: شمع ذات.

? - رض: يقين اولى.

? اولى و برزخ تجلى جمالى و جلالى هم بحسب غايت و هم به موجب مظهريت در درجه اول از تمام بروج افلاك مراتب وجود و طالع و سازنده قمر حقيقت امكانيه كه عبارتست از عموم قبول كه در فيض نخستين مندرج است منم، چه مقصود بالذات از تجلى كلى كه غايت مراتب اظهار هر- رض: غايت اظهار.

? نشاة است و سر محمدى صلى اله عليه و آله آن نشاة همين است كه از آينه حقيقت شخصيه من در جلوه است و روح من حامل آنست و در ساير افراد پرتو انداخته بالتبع، و انشاء نجوم قابليات پرتو آن تجلى از آفاق و انفس مستعد آن افراد نوعى را موجب و واسطه و منشاء منم.

و كشتيهاى توحيد مشحون به اسرار درياهاى استعدادات امكانى از من - رض: استعداد.

? روان و سارى شده و تاجر وجود بر آن كشتى از اهداف قلوب اولياء- د: وجود و تاجر آن.

? لعالى مفرفت در سلك ظهور مى كشد و از معادن صدور جواهر علوم به خزانه مى فرستد و از سواحل تشخصات امتعه تجليات جلال و جمال تحصيل مى نمايد و اينها همه نسبت و اضافات حقيقت مطلقه ولايت است كه در ادوار و نشئات به تشخص على بن ابيطالب عليه السلام به حقيقتها ظاهر و متعين است،

ان فى ذلك لذكرى لمن كان له قلب او القى السمع و هو شهيد - ق / ٣٧.

?

و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى اقوم الساعة، انا الذى ان امت و ان قتلب فلم اقتل.

مى فرمايد عليه السلام كه: منم آن فردى كه در قيامت حقيقى برمى خيزم. قيامات ادوار [ى ] عظمى و كبرى و وسطى و صغرى كه در عوالم اربعه مى شود، فرد اول نزد انتقال آن نشاة منم، كه در نشاة لا حق بظهور حقيقت خود قائم اولا و بالذات و مراد از قيامت حقيقى آن قيامت جامعه ميان - رض: مراد از آن قيامت آن قيامت

? قيامتها است كه از افراد كمل اوليا در هر آن ظهور انفسى دارد و بعد از اتمام دوره عظمى ظهور آفاقى مى يابد و دريافت آن بسيار عزيز و نادر است و مى فرمايد: عليه السلام كه من آنم كه اگر مرا بميرانند نمى ميرم و اگر مرإ؛خخ بكشند كشته نمى شوم زيرا كه حيات سارى در مجارى عوالم اربعه - حيات سارى در مجارى و عوالم وجود، علم است. ? منبعثى از حقيقت من است و عين آن حياتم و شى ء قبول ضد خود نمى كند.

و در حق تابعان منتبسان وارد است كه،

و لا تحسبن الذين قتلوا فى سبيل الله اموا اتابل احياء عند ربهم يرزقون - آل عمران / ١٦٩.

? - در (( رب)) مضاف به ضمير دقت بايد نمود، و رزق ايشان رزق معلوم يعنى علوم و حقايق و معارف است. ?

- و المومنون لا يموتون الحديث پس من عين وجود عام و حيات ساريم و مرا موت و قتل ممتع باشد، و الله اعلم.

و قال عليه السلام : انا الذى اعلم ما يحدث آنا بعد آن و ساعة بعد ساعة، انا الذى اعلم خطرات القلوب و لمح العيون((و ما تخفى الصدور)) - اشاره است به آيه ٤٠ سوره غافر.

?

بيان تفصيل كليت خويش در نشاة شخصى عنصرى مى فرمايد و هرگاه كه از قطرات بحر او اين اشراف و كليه بظهور آيد و خبر از حال خويش دهند چنانكه منقول است از شبلى((رحمه الله))كه گفت: در شب تيره ظلمانى اثر قدم مورى كه بر بالاى سنگ سياه سخت رود از من پوشيده ماند دانم - رض: نماند.

? كه از مرتبه خود نازل شده ام.

پس اگر از محيط علم و عرفان اين رشحه به ساحل رسد چه شگفت، و سر اين آنستكه هر كامل كه آينه وجود شد و با علم اتحاد كلى يافت هم دلها در اوست و همه خاطرها خاطر او، تمام حواس مشاعر او، و هميشه در برابر عالم آينه دار است و هر چه در عالم مى گذرد در او منطبع است و ظاهر و باطن و دنيا و آخرت و غيب و شهادت نزد او يكسان است و اين دولت موهبتى است نه كسبى، و از خزانه (و اصطنعتك لنفسى) بهر كسى كه - رض: وهبى.

? - طه / ٤١.

? خواهند مى دهند و خزانه دار اين نقود و جواهر در هر مرتبه و نشاة نيست مگر على بن ابيطالب عليه جميع سلام النشات و الدورات و بشنو كه -د: ابيطالب عليه السلام آن نشات عليه جميع النشات سلام و عارى از كدوارت است.

? ابن عباس رضى الله عليه در هر آسمانى و زمينى از مكه محمدى - رض: و در هر زمينى.

? - رض: و محمدى ابن عباس.

? خبر مى دهد

صلوات الله و سلامه على نبينا و آله اينما كانوا او حيثما كانوا و-د: و سلامه عليه على نبينا محمد و آله.

? حسبما كانوا و على اخوانه من النبيين و اصحابه اجمعين.

اكنون مى فرمايد كه: من آن كسم كه مى دانم هر شان حادث در آن حاضر از تجليات كدام اسم است از اسماء الهى و سلطنت و غلبه از كدام اسم است و انطباع آن شان متجلى در هر آن در آئينه هاى اعيان موجودات كليا و جزئيا مى دانم و بر علم من پوشيده نيست كه آن شان از مركز ظهور تجلى خود بر دلها و خواطر چه پرتوى مى اندازد بحسب قابليت آن مظاهر و در هر شى ء چه اثر از تجلى آن حاصل مى شود و موجب كدام تجلى لا حق مى گردد و خطرات القلوب و لمح العيون و مخفيات الصدور چون تمام در تحت اثر آن شان مندرجست پس همه بر من ظاهر باشد، هم از جهت مشاهده آن شان و هم از ظهور و حضور مظاهر آن شان نزد علم من، و الله اعلم.

و قال عليه السلام : انا صلوة المومنين و زكوتهم و حجهم و جهادهم.

چون بيان اصليت خود من حيث الحقيقة نسبت به موجودات فرموده هم چنين بيان مى فرمايد: كه اصل حقيقت عبادات منم، زيرا كه صلوة انسان عبارتست بحسب جامعيت او مر عبادات انواع عالم را، پس يكى از مظاهر انسان كامل به موجب نسبت جامعيت نماز است از اين جهت مى فرمايد عليه السلام كه من نماز مومنانم، يعنى نماز اثر جامعيت من است كه بصورت عبادت در مومنان ظهور مى نمايد.

و من زكوة ايشانم كه مال و استعداد و سرمايه قابليت ايشان از فضلات لوازم بشرى و مقتضيات نفس پاك و طيب به اثر ولايت من و اقتضاى قول و فعل من مى شود و حج ايشانم كه مقصد اصلى از توجه حقايق ايشان از مواطن عدم به كعبه وجود آنستكه به استلام حجر الاسود حرم دل من مشرف شوند و طواف احوال من كنند تا از ذنوب خودى پاك شده ((كيوم ولدته امه)) دائره كمال خود تمام نميايند.

و جهاد ايشانم كه مقاتله ايشان با نفس و شيطان بحسب ظهور اثر قوت -د: با شيطان نفس.

? ولايت من است در دل ايشان و انينكه همين چهار عبارت ذكر فرموده -د: و نزول ايشان.

? مراد حصر نيست چه همه افعال و اقوال و احوال حسن را به آن جناب ولايت مآب همين انتساب است كه واسطه قول فيض و حصول آنها-د: به آنجناب همين.

? رقيقه حقيقت ولايت او است عليه السلام ، بلكه چون اهم و افضل عبادات بودند به عموم اثر ذكر فرموده و سر تخصيص اينستكه اين چهار عمل را با ساير اعمال نسبت ائمه اربعه اسمائيه است به اسماء چه نماز بمنزله اسلم العليم است و زكوة بمنزله اسم القدير و حج بمنزله اسم المريد و جهاد بمنزله اسم الحى.

باز از اين چهار عمل دو غيبى است و دو شهادتى و از هر دو يكى لازم است و يكى متعدى، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا النا قور الذى قال الله تعالى: (فاذا نقر فى الناقور) و انا صاحب النشر الاول و الاخر، انا اول ما خلق الله نورى و انا و- مدثر / ٨.

? على من نور واحد.

در اين فقرات معرفت آيات دو اشاره كليه فرموده عليه السلام يكى آنكه حقيقة الحقايق و عماد تعين اول و نفس الرحمن و وجوه مطلق و فيض نخصتين و صور و ناقور حقيقى و جنس الاجناس و امثال اين، تمام اسامى حقيقت اوست، اشاره دويم آنكه حقيقت او عين حقيقت محمدى است و روح شخصى او عين روح شخصى محمديست و ماده جسمى او عين ماده جسمى محمدى و به تشخص عرضى ممتاز از يكديگر

صلوات الله و سلامه عليهما و على آلهما و صحبهما كلما ذكر هما الذاكرون و كلما غفل عن دكر هما الغافلون .

و دليل اين معنى احاديث نبوى است يكى اتحاد نور كه در اينجا ذكر فرموده در مرتبه حقيقى است و ديگر ((شجره واحده)) كه در حديث مشهور است روح شخصى است بقرينه ((و الناس من اشجار شتى)) و ماده جسمى از ((لحمك لحمى و دمك دمى)) مستفاد است.

و عينيت مطلقه را كريمه آيه مباهله به عبارت ((انفسنا شاهد عدل))، اكنون مى فرمايد عليه السلام كه: حقيقت ناقور كه بنقرات آن اموات برانگيخته مى شوند منم كه بنفس من كه نفس الرحمانم اموات و قوالب -د: منم كه به من.

? قوابل امكانى از قور عدم به صداى صلاى من برانگيخته شده اند و به محشر وجود جمع آمده و صاحب نشر اول هر نشاة و انتقال منشر ديگر منم و-د: ((نشر)) را ندارد.

? همچنين نشور هر مقدم و موخر به من مفوض است و من صاحب آنم كه بدون آنكه حقيقت من واسطه باشد نشرى نمى شود.

و اين نه بطريق دعوى تقدم است بر محمد رسول الله صلى اله عليه و آله، چه به موجب نص كلام مجيد تقدم شى بر نفس لازم مى آيد، بلكه بيان اتحاد حقيقت است تا به حديكه قايل ((اول ما خلق الله نورى)) منم و قائل ((انا و على من نور واحد)) منم و آن على كه با من متحد بالنور است محمد است و تواند بود كه مراد بنشر اول نشر ايجادى باشد و بنشر اخر-د: مراد به نشر اول، اول هر نشاة

? نشر قيامت عظمى كه يوم النشور است و نشر كبرى و وسطى و صغرى در آن مندرج است و تواند بود كه نشر اول، اول هر نشاة و آخر همان نشاة مراد باشد و تواند بود كه مراد نقطه اول و آخر هر دائره كمال فردى باشد يا نوعى يا جنسى و ديگر احتمالات دارد، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا صاحب الكواكب و مزيل الدول، انا الذى هو صاحب الزلازل و الرجفة، انا صاحب المنايا و صاحب البلايا و يا فصل الخطاب.

تفصيل مجملى است كه در اول خطبه فرموده است: انا الذى عندى مفاتيح الغيب مى فرمايد كه: چون كواكب آثار اسماء سبعه اند كه مفاتيح غيب و ائمه اند و آن اسماء نزد من است هم از روى تخلق و هم از جهت اشتمال حقيقت من آنرا، پس من صاحب كواكبم. يعنى در ظهور آثار اسماء از ايشان و هم به معيت من آثار اسمائى اند پس ازاله دولت جمالى لطفى و تلبس به تاثيرات جلالى كه مستند بر ادوار كواكب است آن نسبت به من دارد از روى حقيقت.

و هر اثرى كه از عالم از سفليات ظاهر مى شود همه به استصحاب و عليت من است پس زلزله كه در نشاة جزئى انسانى زمين استعدادش را مى لرزاند و كوه قابليتش را مى شكافد تا به ينابيع معارف و علوم و معادن حكم و حقايق ظاهر مى شود و هم چنين در نشاة كلى مراتب و نشئات كه بر همين منوال واقع است تمام به معيت و آليت من است.

و رجفها و منايا كه هلاكها است خواه در روز لمن الملك و خواه در باقى ايام الهى و ربانى و ملكوتى و مثالى و دورات مذكور است در همين حكم اندراج من اند و چون خبر از مرتبه ولايت خويش مى فرمايد و ولايت خويش مى فرمايد و ولايت را توحيد و احديت و جلال و قهر و قيامات غالبست منتسب امور جلالى را ذكر فرموده تا بهمين مرتبه مقيد در توهم نيايد به مرتبه اطلاق و برزخيت خود نيز اشاره كرد كه من صاحب فصل الخطابم كه فرق و امتياز ميان ادوار جمالى و جلالى و تمام افراد متقابلين از من است.

و قال عليه السلام: انا صاحب ارم ذات العماد، التى لم يخلق مثلها فى البلاد و نازلها بما فيها و انا المنفق الباذل بما فيها.

نزد متتبعات تواريخ و اخبار و آثار و حكايت، ارم عماد و روضه او مشهور است و در تفاسير و قصص مسطور، كه آن بلده مخلوق خداى تعالى در وسط بلاد عالم بوده و سيصد و شصت دروازه داشته و فاصله ميان -د: در دروازه.

? - رض: ميان درى تا درى يك ماه.

? هر درى تا دروازه ديگر يك ماه راه بوده و در آن بلده عجايب و غرايب و لطائف از حصر بيرون بوده و عاد اول كه او ارم ابن عوص بن ارم ابن سام - رض: عاد ارم ابن.

? ابن نوح عليه السلام است آنرا معمود داشته و روضه اى عظيم آنجا ساخته در مدت چهارصد سال، و حالا آن مختفى و نهان است از نظر خلق و در زمان حضرت مهدى عليه السلام ظاهر خواهد شد و آنچه در آن روضه است از جواهر همه را انفاق و بذل خواهد نمود، اكنون مى فرمايد كه: صاحب ارم مذكور كه در وسط عالم ملك بود. منم زيرا كه من برزخ البرازخم و هر جا در هر نشاة كه برزخى است آن ظهور برزخيت حقيقى من است -د: هر كه در نشاة كه برزخيت ظهور برزخيت حقيقى.

? و برزخ اولى كه ميانه واجب و ممكن در وجود و عدم و غيب و شهادتست و باز ميانه هاهوت و ناسوت و لاهوت و همچنين برازخ تمام عوالم همه -د: ميانه ناسوت و لاهوت.

? تعينات برزخ اطلاقى من است و منشاء تمام برزخ ها اطلاق ولايت من است، كه اعتدال حقيقى تمام مراتب كلى و جزئى وجود است و چون در مظهر اول برزخيت من كه يك نامش قلم اعلى است سيصد و شصت دندانه است، پس در فلك الافلاك كه برزخ مثال و جسم است سيصد و شصت درجه است و در آن ارم سيصد و شصت در بوده و اين عدد به شماره تصرفات كليه ائمه اربعه است در نور اسم كه سد نه اند و مراد از كلمه ((و نازلها)) شايد كه اين باشد كه به موجب اتحاد حقيقت من با حقيقت محمد رسول الله صلى اله عليه و آله اين برزخيت اختصاص به من دارد چون اختصاص مقام محمد به حضرت حبيب الله، و اعاده لفظ انا در كلام ((و انا المنفق)) افاده همين اختصاص بنابر قواعد عربيت، يعنى آن جواهر غيبى و عجائب و غرائب و لطائف و معارف لاريبى كه در همه برازخ ايجاد يافته

و على الاعراف رجال يعرفون كلا بسيماهم

نفقه كننده آن منم و بذل به ارباب استعداد ذاتى كه استحقاق تربيت - رض: تربيت اين امت به من.

? است، به من مفوض است و در آخر الزمان فرزند من مهدى موعود عليه السلام انفاق و بذل آنرا به نيابت من متصدى است هم بصورت و هم به حقيقت، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى اهلكت الجبارين و الفراعنه المتقدمين بسيفى ذى الفقار.

چون جبابره و فراعنه تمام به توجه و دعاء انبياء هلاك شده اند، بطريق اظهار معجزه از طرف ولايت انبياء است و ولايت سر على بن ابيطالب عليه السلام و تعين حقيقت اوست چنانكه مكررا ذكر شده.

پس على بن ابيطالب عليه السلام هلاك كننده آن جبابره و فراعنه باشد كه ((كنت مع الانبياء سرا)) و چون صورت اين معنى حقيقت و اصل است نه مجاز و فرع، مى فرمايد عليه السلام كه: بسيف حقيقت خود آنها را هلاك مى كردم كه آن سيف دو فقره داشت جمالى و جلالى.

كه فقرة جمالش منشاء نبوت انبياء است و فقره جلالش منشاء ولايت اوليا. پس فى الحقيقه انبياء به ظهور تعين حقيقت من كه عين حقيقت - رض: اولياء و انبياء

? محمديست صلى اله عليه و آله ظاهراند، پس منم كه در مرائى ايشان منطبعم و از آن ساطع، پس ظاهر از ايشان عين ظاهر از من است و آن فقره و دو شاخ حقيقت من، يكى از صلب عبدالله سر بر آورد و يكى از صلب ابى طالب، چنانكه كريمه (انفسنا و انفسكم) تلويح نموده.- آل عمران / ٦١.

?

و قال عليه السلام: انا الذى حملت النوح فى السفينه التى عملها، انا الذى انجيت ابراهيم من ناز نمرود و مونسه، و انا مونس يوسف الصديق فى الجب و مخرجه، انا صاحب موسى و الخضر و معلمها.

تاويل اين فقرات از تاويلات گذشته ظاهر است و اشعارى ديگر در تاويل آنكه مى فرمايد كه: منم آنكس كه برداشتم نوح روح را در كشتى بدن.

آن كشتى كه نوح آن را ساخته چه در اين؛ نشاة كه بدن به صفات روح متشخص است چنانچه از علم قيافه ظاهر است

و نحن معاشرت الانبياء ارواحنا اشباحنا ارواحنا .

و چه در نشاة قيامت كه روح به صورت علم و بدن بصورت عمل برمى خيزد و حشر مى شود، پس حامل ارواح در سفن ابدان منم، هم بطريق غايت و هم بر وجه آليت و منم كه ابراهيم دل را از آتش نفس و شهوت و- رض: ((دل)) را ندارد.

? غضب نجات مى دهم و مونس اويم كه به لوازم فيضان انوار ولايت بر روح و ريحانش مى رسانم و منم كه يوسف عقل را به معارف علوم خود انس مى دهم و به حبل اعمال از چاه طبيعت بيرون مى آورم و من تعليم دهنده و مصاحب موسى و خضرم عليه السلام، از يك طرف به غلبه نور نبوت و از طرف ديگر به غلبه نور ولايت، چه حقيقت من برزخ اين دو طرف است، و الله اعلم.

قال عليه السلام: انا منشا الملكوت فى الكون

و نسخه منشى ء هم اگر يافت شود درست است. مى فرمايد كه كريمه:- رض: شود مى فرمايد.

?

(فسبحان الذى بيده ملكوت كل شى ء) - يس / ٨٣.

?

اثبات ملكوت براى هر ذره اى از موجودات مى نمايد و من انشاء كننده و-د: ((ملكوت)) را ندارد.

? ظاهر سازنده ملكوتم يا منشاء محل ظهور ملكوت افراد عالم كون و وجودم كه عالم شهادت است. يعنى حيات ملكوتى از من سريان در قوالب استعدادات دارد، زيرا كه ظهور انوار ملكوت كه مبادى ولايت است پرتو نور من است و آفتاب ولايت من از روزنهاى قلوب افراد در آن تافته - رض: افراد دوران.

? خلوتخانه استعداد را بحسب وسعت قابليت روشن دارد.

و قال عليه السلام: انا البارى ء، انا المصور فى الارحام.

مى فرمايد كه: بارى ء و از غيب به شهادت آورنده حقايق جواهر اشياء و سازنده اشخاص آنم به حدود عليم و عينى، كه هر تعينى و تشخصى كه در عالم شهادت، مشهود مشاعر ذوى العقول است و حقايق آن بر ايشان -د: شهود و شاعر.

? پنهان و نزد اداركشان معدوم، من آن را به نوعى كه در عين حقيقت من ناشى شده كه

انا من الله و الخلق منى و فى روايه و المومنون.- رض: منى الحديث.

? - در مشارق انوار اليقين - كه حضرت دهدار اكثريت روايات سابق و لاحق را از اين كتاب اخذ فرموده است - جناب برسى بجاى (( و الخلق منى)) در ص ٢٩ (( والكل منى)) آورده اند.

?

الحديث بهمان نوع در وجود علمى در مى آورم و من تصوير كننده چنين حقايقم در رحم وجود، چه هندسى وجود بر طبق هندسه حقيقت من - رض: هندسه من.

? است و تشخص من و تشخص وجود كه عالم مشهود است مطابق كلى اند، پس نقوشى كه من تصور كنم همان از رحم وجود به عالم تصوير مى آيد،- رض: تصوير كنم... به عالم صور.

? و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى ابرء الاكمه و ادفع الابرص و اعلم الضماير، انا انبئكم بما تاكلون و ماتدخرون فى بيوتكم.

چون حضرت عيسى - عليه السلام را نسبت ولايت از جهت ولايت - در ارتباط باولايت و اقسام آن و خاصه در ارتباط باحضرت عيسى عليه السلام به فاتحة ولايت و نبوت فواتح سبعه ميبدى رجوع شود. ? ختميت و ولايت عام، اتم و اظهر بود تجدد كه از لوازم ولايت است غالب، بر اين وجه مناسب با مظهر ولايت مطلقه كه آدم ولايت محمديست صلى اله عليه و آله بيشتر بود هر آن حضرت را. لهذا كليات معجزات آن حضرت را تعديد فرموده، بخود نسبت به طريق عليت مى فرمايد و خبر مى دهد كه منم آنكس كه از كورى مادرزادى پاك مى سازم يعنى لوازم امكان از ديده ممكن زايل مى كنم تا جمال مطلق از آينه ماهيت خويش مى بيند و دفع بر حل مادى كه لون فطرى را عارض شده و بياض وجود وهمى را بر بدن قابليت ظاهر مى نمايم تا از آن سفيدى و همى به سواد امكانى خود باز مى گردد كه لون فطرى ممكناتست و وجود خودش از نظر به مشاهده سواد الوجه فى الامكان مخفى و مستهلك مى شود و من مى دانم آنچه در ضمير همه مذكور است.

يعنى اقتضاء استعداد و قابليت ماهيات ممكنات كه بالقوه ايشانست مى دانم و نزد من روشن است كه عين ثابته هر يك چه اقتضاء مى كند و از جمله كمالات بالقوه امكانى از هر يك كدام بفعل مى آيد و من آگاه مى سازم همه شما را كه در هر مرتبه از مراتب سبعه اسمائى بحسب مظهريت و- رض: ((اسمائى)) را ندارد.

? تاثر در مراتب ملكوت و مثالى و مراتب سبعه فلكى و بسايط عنصرى و مراتب تركيب توليدى و در مراتب نشو و نماى انسانى عنصرى تا كمال جسمى و مراتب سبعه اطوارى و در مراتب سير مقامات هر يك را چه غذا است و بر قابليت هر يك چه وارد مى شود از آن واردات كه غذاى وجود هر يك است، در آن مرتبه چه چيز ذخيره در خانه استعداد به جهت نشاة ثانى مى نمايد كه سراى جزاست.

و نيز هر واردى چه اثر در هريك وديعت و ذخيره مى نمايد كه منشاء تعين ورود غذاى ديگر شود، و مراد از اين كلام اخبار است از علم تفصيلى خويش به مراتب هر شى ء از نشئات و مقامات علمى و عينى، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا البعوضه التى ضرب الله بها مثلا.

اين بيان احاطت حقيقت خويش است،

(لا يغادر صغيرة و لا كبيرة الا احصاها) .- چه اين كه انسان عكس فعل و قول و عقيدت خويش است فتدبر. ? - كهف / ٤٩.

?

يعنى انحصار و تقييد در من نيست چه متشخص مطلق و مطلق به متشخص منم، و اين اطلاق و تشخص دو آينه منند و من از حلول در هر دو مبرا و من بعوضه ام كه احقر مخلوقات است زيرا كه من انسانى حقيقى ام كه اعظم - به معنى پشه.

? مبدعات است به جهت آنكه مظهر اطالق ذاتى است، پس بزرگ و كوچك و عظيم و حقير و جميع متقابلين نزد من مساوى است، كه همه فرع من است پس مثل حقيقى منم و باقى مثال تعينات من، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى قرر الله اطاعنى فى الظلمة .

از اين كلام حقيقت اعلام مسئله عظيمى از ضروريات دينى كه فحول علماء در آن متحيرند و جمعى جبرى و گروهى قدرى شده اند از نايافت آن مسئله ظاهر مى شود و اشكالات حل مى گردد، مى فرمايد عليه السلام: من آنم كه فرمان بردارى من مقرر كرد الله تعالى در حالتى كه من در تاريكى امكان عدميت ذاتى امكانى بودم، يعنى بحسب اقتضاء ماهيت من كه در آن تاريكى داشت و بر او تعالى شانه روشن بود، به موجب همان مرا از تاريكى عدم برآورد، به نور وجود منور ساخت تا من از آن خبر دادم كه عالم

اذ لا معلوم له بصير - اذ له منظور اليه من خلقه .- رضض: عالم از لا معلول بصير اذ لا تنظور اليه.

?

پس در ايجاد من به فرمان اقتضاء من عمل فرمود، پس روى مطلق وجود و مطلق علم و مطلق قدرت و مطلق ارادت و مطلق فيض و مطلق كمال به من آورده و من از هر يك بحسب اقتضاء ماهيت خود متاثر شده، قبول حقيقت معينه نمودم، پس در اين نشاة همان قدر كه در اين نشاة مقتضاى ظهور ماهيت من است از من صادر مى شود.

(و ان من شى ء الا عندنا خزائنه و ما ننزله الا بقدر معلوم) - حجر / ٢١.

?

پس جميع احوال و افعال و اقوال من در اين نشاة بر طبق اقتضاى عين ثابت من است، و الله اعلم.

و قال: انا الذى اقامنى الله و الخلق فى الظلمه فدعا الى طاعتى فلما ظهرت انكر و امره ثم قال الله تعالى: (فلما جاءهم ما عرفوا كفروا به) . - بقره / ٨٩.

?

بيان حديث شريف ((انا من الله و الخلق منى)) مى فرمايد عليه السلام كه: به موجب اتحاد حقيقت، من آنم كه الله تعالى مرا در ايوان وجود وپيشگاه جود بر پاى داشت در حالتى كه تمام مخلوقات در تاريكى عدم بودند و همه را به اطاعت من خواند و دعوت همه از كتم عدم به مهمانخانه وجود بر سر خوان مطابقت وجود من نمود كه اطاعت و فرمان بردارى من نمايد و بتعينى كه حقيقت من تقاضا كند همه تعين وجودى يابند و وجه اين آنستكه هر نشاة از نشئات وجود غايتى دارد چنانكه مذكور شده قبل از اين، و اين غايت عبارت است از تجلى كلى نوعى اختصاصى كه آن تجلى در آيينه روح محمد و على عليه السلام و آن نشاة انطباع دارد و در آن نشاة اين روح، اول مبدعات است و مخلوقات، چنانچه در اخبار نبوى آمده و آن روح را تعينى است كلى بر طبق تعين آن تجلى، و جميع موجودات آن نشاة بنوعى كه تعين آن روح اقتضاء كند تعين وجودى مى يابند زيرا كه آن روح اصل است و باقى فرع، كه اگر به جهت ظهور آن روح در نشاة عنصرى انسانى يك فرد از اين افراد موجودات در وقتى از اوقات و مرتبه اى از مراتب در كار نباشد و ايجاد نمى يابد و از وجود بيرون مى رود.

پس چندان كه ظهور آن روح در مرتبه اى و وقتى اقتضاء نمايد همان - رض: ((روح)) را ندارد.

? چندان در آن مرتبه و وقت بوجود مى آيند بر طبق اقتضاء آن روح در آن -د: در آن مرتبه و وقت اين است.

? مرتبه وقت اين است طاعت و فرمان بردارى خلق مران روح را، اكنون مى فرمايد كه: مخلوقات بر طبق اقتضاء ظهور من موجود شده اند و در آن نشاة شناختند و دانستند كه وجود ايشان و تعين ايشان بحسب اقتضاء وجود و تعين روح من است.

پس چون در اين نشاة عنصرى كه مظهر و محل ظهور غايت است، من ظاهر شدم جمله انكار نمودند و محل من كه مركز حقيقت من است نشناختند و ندانستند كه مركز دائره آينه ظهور غايت دايره است. پس خدايتعالى خبر داد همه را بوحى كه به رسول الله صلى اله عليه و آله فرستاد كه، ((فلما جائهم ما عرفوا كفروا به)) تاويلش آنستكه چون من متحدم با محمد صلى اله عليه و آله و يهود آن حضرت در تورات به صفات مذكوره شناخته بودند و به وصيت حضرت موسى عليه السلام نيز، و همين كه آمدم شناخته خود را ناشناخته فرا گرفتند و شناخت او را و حقيقت او را و حقيقت حقانيت او را كه خوانده و شناخته بودند، مستور داشتند و پنهان داشتند و كافر شدند.

و همچنين معامله برزخيت بر من يافت از ساختگان نشاة اولى كه حق حقيقت من و مكان جوهر من و مرتبه تعين من در اين نشاة به سبب آنكه عوارض بشرى و لوازم طبيعت و مقتضيات نفس و آرزوها و علايق دنيوى ساتر ايشان شد نشناختند و ناشناخته گذاشته به حديكه اكثر افكار بر ستيزه و كفران نعمت وجود و شناخت من در افتادند و با آنكه صاحب سابقه تصديق صديق على التحقيق از لسان حضرت رسول الله صلى اله عليه و آله گواهى رسانيد كه ((على منى كمنزلتى من ربى)) فائده اى ايشان را نشد، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى كسوت العظام لحما، ثم انشاته بقدره الله.

مى فرمايد عليه السلام كه: منم آنكه در مرتبه اولى عظام ماهيات را لحم امتياز و تعين، از غذا پوشانيدم و در مرتبه اخرى استخوانهاى استعداد قابلان را لحم ظهور كمال پوشانيدم از غذاء تربيت، خواه صورى و خواه معنوى، چه در جميع مراتب بر عظام ذوات اشياء، كسوت صفات از من است، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى هو حامل عرش الله مع الابرار من ولدى و حامل العلم، انا الذى اعلم بتاويل القرآن و الكتب السالفة، انا المرسوخ فى العلم.

بيان شرف ائمه و علماى راسخين مى فرمايد عليه السلام، در ضمن بيان حال خويش تاويل ((قلب المومن عرش الله)) و مراد به عرش الله آن عرشى است كه محل تجلى اطلاق الوهيت باشد و اين نيست الا دل انسان كامل.

پس مى فرمايد عليه السلام كه: منم آنكه او بر دارنده عرش است با نيكوان از فرزندان من خواه نسبى و خواه جسمى كه اين وراثت انحصار به نسبى ندارد و آنچه انحصار به نسبى دارد همين حمل سر محمديست صلى اله عليه و آله كه البته حامل آن در اولاد حضرت سيده نساء العالمين عليها السلام مى بايد و حمل عرش الله و جمله عروش در ضمن حمل سر محمديست صلى اله عليه و آله اندراج دارد و مى فرمايد كه: من حامل علمم كه به آن حمل عرش الله مى توان كرد من حامل آنم.

تفصيل اين علم از تنزيلات الهى كه قرآن و كتب سالفه است يافته مى شود و اين تاويل اختصاص به من دارد كه من مرسوخ در علمم يعنى اصل علم راسخ و حقيقت رسوخ در علم به من اختصاص وهبى يافته و بس. تاويل كتب الهى نزد من باشد چنانچه معدن علم فرموده:

انا قاتل على تنزيل القرآن و على يقاتل على تاويل القرآن - ينابيع المودة.

?

و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا وجه الله فى السموات و الارضين، كمال قال الله: (كل شى ء هالك الا وجهه) انا صالح الجبت و الطاغوت و محرقهما.- قصص / ٨٨.

?

چون حقيقت هر شى ء و وجود هر شى ء و وجود هر شى ء از جهت توجه خاص است به آن شى ء كه رحمت رحيمى نيز خوانند كه اگر طرفه العينى آن توجه نباشد آن شى ء معدوم شود مى فرمايد كه: من آن وجه خدايم كه وجه توجه است كه هم در سموات اسمائى و زمين افعالى و هم در سموات ملكوتى و زمين ملكى و هم در سموات و زمين باقى عوالم، و هر چيز در هر عالم در هر مرتبه كه باشد آن بالفعل به همگى هلاك است مگر وجه الله محقق است، جهت وجود و معين شيئيت او است يا وجه آن شى ء يعنى - رض: محقق جهت.

? حقيقت آن پس آنچه بالفعل ثابت است نه هالك آن وجه كلى وجودى حقى ظاهر از مظاهر اشياء است كه عبارت از حصه وجود است من حيث التعين.

كه اگر فرض انفكاك آن كنيم از اشياء همه عالم معدوم و نفى شوند و هميشه متحقق به آن وجه منم و مى فرمايد كه: منم صاحب جبت و طاغوت و سوزاننده آنها يعنى آن اموريكه روى خلق را از سوى حق مى گرداند و مانع از توجه بحق مى شود من حاكم آنم كه آنرا مى سوزانم و از روئى به روئى مى گردانم بقوت ولايت و غلبه نور جذبات الوهيت.

قال الامام محمد بن على الباقر عليه السلام فى قوله: (فمن يكفر بالطاغوت): كل ما شغلك عن مطالعة الحق فهو طاغوتك، و الله اعلم.- بقره / ٢٥٦

?

و قال عليه السلام: انا باب الله الذى قال الله تعالى: (ان الذين كذبوا باياتنا و استكبروا عنها لا تفتح لهم ابواب السماء و لا يدخلون الجنة حتى يلج الجمل فى سم الخياط و كذلك نجزى المجرمين) - اعراف / ٤٠.

?

مى فرمايد عليه السلام كه: من باب الله و واسطه حصول اسم اعظم و وصول بكمال ذاتى انسانيم و آن باب همين است كه در آيه كريمه به ابواب السماء معبر شده يعنى كه تا باب ولايت من كه آن سماء ملكوتست گشاده نشود دخول جنت كمال انسانيكه رجوع به اصل است واقع نمى شود و آنانكه به آيات الهى كه مظهرش منم ايمان نياورند و تكذيب كنند و بزرگى و استكبار از آن نمايند به روى ايشان گشاده نمى شود، اين در معرفت اسماء سبعه است و تخلق به آن و داخل جنت ذات نمى شود تا آنكه جمل نفس مستكبره ايشان به حدى رسد به رياضت، و تموج كند در او و در سوراخ، يعنى به مرتبه اى رسد كه پيش او تنگ و فراخ مساوى باشد كه مرتبه اطمينان است پس چون به اين مرتبه رسد در اين حال به او خطاب مى رسد كه:

يا ايتها النفس المطمئنة ارجعى الى ربك راضية مرضية - فجر / ٢٧- ٢٨.

?

زيرا كه صفات متقابله بر او تساوى يافته و از سوراخ سوزن چنان ميگذرد كه از دروازه فراخ، پس مى گويندش: (فاد خلى فى عبادى و ادخلى جنتى) ،- فجر / ٢٩- ٣٠.

? و الله اعلم .

back page ... fehrest page ... next page

DownloadBook.ORG
back page ... fehrest page ... next page

بخش پنجم

و قال عليه السلام: انا الذى خدمنى جبرئيل و ميكائيل، انا الذى ردت على الشمس مرتين، انا الذى خص الله جبرئيل و ميكائيل بالطاعة لى.

بدان - وفقك الله تعالى و ايانا الحقايق - كه نسبت ملائك به شخص وجود چون سبت قوى و مشاعر و آلات است به شخص انسان و بعضى محققين تخصيص فرموده اند بعضى را از ملائك به ذكر و اندك اخلاقى در نسبت كه بيان كرده اند واقع است.

و اسرافيل را قلب گفته اند و جبرئيل را عقل اول و بعضى عقل عاشر و بعضى قوه متفكره و ميكائيل را به همت نسبت كرده اند و على هذا القياس، ايجاد شخص وجود بر طبق ايجاد محمدى صلى الله عليه و آله است كه او موجود برطبق تعين غايت است پس همان نسبت كه ملائك را با عالم است با حضرت محمدى است صلى الله عليه و آله و با حاملان سر او - و جميع اجزاى عالم همين حكم را دارند.

اكنون مى فرمايد كه: من آنم كه جميع قوى، و آلات عالم و خصوصا اين دو قوت كه از بزرگانند، همه در خدمت من كه عبارت از مطابقت وجودى و موافقت امريست كه كمر طاعت بسته اند چه خدمت من كه بر ايشان فرض شده به واسطه آن است كه از من تربيت يافته اند و تبعيت من مرتبه جمعى از مقام (و ما منا الا له مقام معلوم) چه رسد در اطوار وجود چه مقام - صافات ١٦٤ ? جمع خاصه انسانست و به كمال وجود رسيدن به اين مقام است.

و هر موجود كه به اين كمال رسد به انسان مى رسد و ناچار است تمام موجودات را به كمال رسيدن، اگر چه در ادوار نشئات باشد و مى فرمايد كه: منم كه در اين نشأة وجود عنصرى دو مرتبه آفتاب ازمغرب به سوى من و براى من بازگشته، زيرا كه آفتاب حقيقة الحقايق هميشه از مغرب بشريت من طالع است و اين دو مرتبه كه يك مرتبه اش به دعاء حضرت رسول صلى الله عليه و آله فراگير بود و يك مرتبه دعاء من بود در مسجد در شمس و اين دو مرتبه واقع شده سببش اختصاص نشأة است و نشانه آن است كه در جميع ادوار و نشئآت جمالى و جلالى آفتاب حقيقت اطلاقى ذاتى از مغرب - رض: ذاتى شخص. ? شخص تعينى من طالع است از جهتى بالاصالة و از جهتى بالتبع.

و مى فرمايد عليه السلام كه: من آنم كه الله تعالى اختصاص فرموده جبرئيل و ميكائيل را به طاعت و فرمان بردارى من در جميع مراتب و نشئات و ادوار وجود و در جميع افراد كمل چه تمام وجود اطاعت وجودى غايت مى كنند و غايت منم، و هر فرد را كه اين نسبت حاصل است از جهت ولايت است و حقيقت ولايات تمام اولياء منم، پس اختصاص هر دو به خدمت من هم بالاصابة است، بلاواسطه و بالواسطه و هم باتلبع، بلاواسطه. پس خدمت و فرمان بردارى ايشان مطلقا مخصوص به من باشد باختصاص بخشيدن الهى و تكرار در كلام نشده، زيرا كه فقره اول خبر است از اطاعت ايشان و فقره دوم خبر است از اختصاص الهى اين دو ملك را به آن حضرت عليه السلام در هر منطقه كه واقع شد خواه وجودى و خواه شخصى.

و بحسب ظاهر در شب هجرت كه در بستر نبى الله خوابيد جبرئيل و ميكائيل به پاسبانى مأمور شدند چنانچه مفصلا در اخبار مذكور است والله اعلم.

و قال عليه السلام: انااسم من اسماء الله الحسنى و هو الاعظم الاعلى.

مى فرمايد كه: من اسمى ام از اسماء حسنى كه اسم الاسماء الهى است و اعظم اسماء است بحسب احاطت و اطلاق و اندراج اتمام اسماء در آن.- د: اطاعت ? و بدان كه اسم عبارت است از تعين ذات به صفتى از صفات وبراى هر تعينى در شرع لفظى مقرر شده كه اسم آن تعين است پس اسمى كه عين مسمى است، آن تعين است و اسمى كه غير مسمى است اين الفاظ است كه اسماء اسماءاند، و هر نوع از انواع موجودات و هر شخصى كلى از اشخاص مظهر و مطلع آثار اسم الاسماء است كه اعظم اسماء الهى - د: آثار و تجليات يك اسم اند، مگر انسان كه مطلع اسم اعظم است و مظاهر. ? است.

و معنى جامعيت انسان مر اسماء الهى را نيست مگر كه آن مظهر اسم اعظم است و مظاهر به حسب ظهور متفاوتند و اكمل مظاهر جمعى كه صاحب اطلاق ذاتى و جمع الجمع است محمد رسول الله صلى الله عليه و آله است و حاملان سر او، و از جمله حاملان آن كه امام و اقدم و بعينيت اقربست على بن ابيطالت عليه السلام است كه بلاواسطه و نفس واسطه است، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا صاحب الطور و انا صاحب الكتاب المسطور و انا بيت الله المعمور و انا الحرث و النسل و انا الذى فرض الله طاعتى على كل قلب ذى روح متنفس من خلق الله.

چون بيان فرمود عليه السلام كه: من اسم اعظمم، پس در تمام مراتب عالم اسمائى و افعالى و آثارى هر فرد كه اكمل است آنرا به مظهريت خويش اختصاص فرموده چندى را كه در كلام الهى مذكورند، بيان مى فرمايد و مى گويد عليه السلام كه: من صاحب طورم يعنى در هر طور از اطوار- د: من طورم. ? وجود كه طور وجود معتبر است حقيقت آن طور و سرى كه به معيت سر طور هر طور است آن منم، زيرا كه از جبل حقيقت من شجره صفات الله روئيده و آتش تجلى ذاتى به كليم وجود امكانى نموده و تأويل تمام كتب شئونى و كلام ذاتى از من ظاهر است.

چنانچه طور فيض نخستين، كه مطلع نور غيبت ذات است و طور - د: و طور روحيت كه مطلع لاهوت ? الوهيت كه مطلع نور ذاتست و طور حب كه مطلع انوار لاهوت و جبروتست و طور قلوب كه مطلع انوار علم و عرفان و ايقانست اين همه را معيت من و مصاحبت من ثابت است و به معيت من همگى مطلع انوارند و صاحبت كتاب مسطور منم كه ام الكتاب حقيقى ام، كه تمام اسرار و احكاام و اخبار الهى و كونى در كتاب من است و بيت المعمور منم كه خانه دلم عرش الله هميشه به طايفان عوالم لاهوت و جبروت و ملكوت و ملك و ناسوت معمور است و حرث و نسل امكان و تعينات نفس الرحمن منم كه انواع تخمهاى امكانى در حقيقت من مندرجست.

و چون حقيقت من حقيقة الحقايق است پس ارواح جميع متنفسان همه تعين و فرع روح من باشد كه روح الارواح است و طاعت اصل را خدايتعالى بر من فرض كرده كه (من يطع الرسول فقد اطاع الله) و اين - نساء / ٨١ ? طاعت، هم وجوديست و هم علمى و هم عينى و هم دينى و هم دنيوى، و الله اعلم.

وقال عليه السلام: انا الذى انشر الاولين، و الاخرين، انا قاتل الاشقياء بسيفى ذى الفقار و محرقهم بنارى - د: (( محرقهم بنارى)) را ندارد. ?

مى فرمايد: منم كه نشر مى كنم و منبسط مى سازم افراد حقايق نشئآت اولين از عالم لاهوت و جبروت و ملكوت و آخرين از عالم مثال و ملك و ناسوت را، چه همه در حقيقت من مندرجند.

و نشر اول همه از عدم به جهت غايتى شده كه از من ظاهر است در ادوار جمالى، و نشر آخر همه از وجود به من مى شود، در ادوار جلالى، يعنى افراد ظاهره به من از باطن نشر مى يابند، و به نور ظهور نمايان، مى شوند، و افراد باطن به من از ظاهر نشد، مى يابند، و به ظلمت خفاء پنهان مى شوند پس هم چنانكه نبوت محتدكل منم پس به مقتضاى جلال كه اثر ولايت - د: چه فرمود وجودى نبوى همچنانكه حقيقت نبوت ? است كشنده بدبختانم به تيغى كه دو سر جلال و جمال دارد و سوزاننده اشقياء كه صور صفات ذميمه اند بنار خودم كه شعله محبت نيز از آن سر ميزند چون شراره قهر و صورت اين صفت من در هر مرتبه شخص عنصرى ظاهر آيد، كه كشتم ناكثين و مارقين و قاسطين را و تربيت كردم و زنده - د: (( قاسطين)) را ندارد. ? جاويد ساختم اهل استعداد را، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى اظهرنى الله على الدين، انا منتقم من الظالمين، انا الذى ارى دعوة الامم كلها، انا الذى ارد المنافقين عن حوض رسول الله.

مى فرمايد عليه السلام كه: منم آن كه خدايتعالى مرا ظهير و منير و مؤيد دين خود ساخت و بر ساق عرش نوشت كه (( ايدته بعلى)) و منم انتقام گيرنده از ظالمان كه وضع شى ء و غير موضوع مى كنند چه ظاهر عنوان باطن است و از نشأة ظاهر انتقام انتقام كشيدم كه به همت وجود حق - د: و هر نشأة

? واجب كه بر ممكن نهاده بودند، رفع و نفى كردم پس در نشئآت باطن نيز كشنده ام و خواهم انتقام كشيد.

و من آنم كه بيانم، و مى بينم، به عين اليقين، دعوت امم ماضيه و مستقبله را مطيع و عاصى را مى شناسم، و تفرقه مى نمايم در جميع ادوار به جهت انطباق ادوار برتعيقن روح من.

و بشنو كه فاروق اعظم و صاحب مكرم بزبان صدق بيان او را شهادت به اين معنى به صورت شهود مى نمايد و مى فرمايد كه: ما در زمان رسول الله منافقان را به على بن ابيطالب عليه السلام مى شناختيم.

و منم آن كه دور مى سازم منافقان را از حوض رسول الله صلى الله عليه و آله زيرا كه ساقى كوثر منم و قسيم نار و جنت منم وخبر از اين حالات من داده مخبر صادق و مطبوع و مطاع و عارف به شأن من صلى الله عليه و آله و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا باب فتح الله لعباده من دخله كان آمنا و من خرج منه كان كافرا، انا الذى بيده مفاتيح الجنان و مقاليد النيران

مى فرمايد كه: فتوحات الهى در مراتب نامتناهى به وساطت حقيقت كلى و روح شخصى من به مستعدان قبول فتح و فيض مى رسد و من باب فتح مدينه الهى ام همچنانكه باب مدينه علم كه حبيب مطلق است منم، پس هر كس كه از جهت من داخل در مدينه فتح شده ايمن است (و اتوالبيوت من ابوابها) .- بقره / ١٨٩ ?

پس حارسان مدينه او را ايمن سازند و اگر از راه در به مدينه در نرود و دزدانه از ديوار خواهد كه بالا رود ايمن نخواهد بود و از پاسبان، تعرض و ايذاء به او خواهد رسيد، و (( بعلى يهتد المهتدون)) و چون مفاتيح الغيب كه ائمه اسماء الهيه نزد من است پس كليد بهشت و دوزخ كه مظاهر جلال و جمال ائمه اند، نزد من باشد، و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذين جهد الجبابره باطفاء نورالله و ادحاض - د: خوض ? حجة فيابى الله الا ان يتم نوره و ولايته اعطى الله نبيه نهر الكوثر و اعطانى نهر الحيوة انا مع رسول الله صلى الله عليه و آله فى الارض فعرفنى الله من يشاء

و به معنى من يشاء مى فرمايد كه: منم آن نور الهى كه جباران و آنانكه به خود گمان قدرت و قوت مى داشتند و مشقت و سعى بسيار در فرو نشاندن آن نور كردند و خواستند كه حجت آن نور را كه محمد رسول الله صلى الله عليه و آله است تباه كنند، پس جهد و مشقت ايشان فائده نداده ارادت الله (جل جلاله) سر باز زد و اتمام آن نور خود به من نمود پس من عين آن نور توحيد و ايمانم، آنان كه سعى در فرو نشانيدنش كردند من آنها را فرو نشاندم و چون حجت آن نور به من تأييد يافت و من به صورت آن نور برآمدم و عالم وجود به فيض آن نور رسيد و ظلمت زايل شد عطا كرده، الله تعالى نبى خود را نهر كوثر كه تعلق به نبوت دارد وعطا كرد به من نهر حياة ابدى را كه باطن كوثر است و تعلق به ولايت دارد، لهذا محمد رسول الله صلى - د: (( لهذا)) را ندارد ? الله عليه و آله به تنزيل حكم فرمودند و به من تأويل حكم مى كند، كه تنزيل از كوثر است كه حقيقت آنجا به صورت آب اربعه ظاهر شده، و آن تأويل از حياتست كه حقيقت آنجا به صورت علم به بطون وارد شده، كوثر و نهر- رض: در شده

? حيات مثل نبوت و ولايت حقيقت محمديست در جميع نشئات و ادوار و مراتب و عوالم و مقامات من با محمدم و در آسمان جلال ولايت و در زمين جلال نبوت پس شناساى من گردانيد، خداى تعالى آن كس را كه خواست و باز داشت از شناخت من آن كس را كه خواست، يعنى در اطوار و ادوار مرا مى شناسد، آنان كه به تعريف الهى و عطاياى استعدادى و قابليت اختصاص به شناخت من كه مفيد ايمان به توحيد و مفيض نور، عرفان الهى است يافته اند كه (( السعيد سعيد فى الازل)) و مرا نمى شناسند، آنان - با اندكى اختلاف به صحيح مسلم ج ٨، ص ٤٥ جامع صغير ج ٢ ص ٣٦ رجوع شود. ? كه آينه استعدادشان قابل انطباع صورت حق نيامده و زنگ شاقوت ازلى داشته كه (( الشقى شقى فى الازل)) والله اعلم.

و قال عليه السلام: انا قائم فى ظلمة خضرحيث لا روح يتحرك - رض: (( خضر)) را ندارد ? ولانفس يتنفس غيرى

بدان - رزقك الله و ايانا معرفة الحقايق - كه در اصطلاح محقيقن صوفيه هرگاه نوبت تربيت وجود به اسم العليم در عالم جبروت به توجه علم به باطن وجود در رسد و تعلق علم از ظاهر وجود اختفائ يابد و جهل مطلق كه قيامت جبروتى است ظاهر شود، آن اختفاء و جهل را ظلمت خضر مى نامند، كه آب حيات علم آن جا مختفى است و اين نشأة ولايت است هم چنانكه عكس اين نشأة نبوت است و در مقدمه تعين دورتين جمالى - د: تعيين شد ? و جلالى تلويحى واضح ذكر شده، و نيز بدانكه تشخص خضريت عبارتست از مبدأ فرد اول بروزات جمالى بودن و همچنين تشخص الياسيت مبدأ بروزات جلالى و تخشص علويت مبدأ بروزات جمعى بودن، و محمديت جمع الجمع و سر ياسر در تمام بروزاتست و از آن جا سر نسبت ظلمت به خضر و ادراك آب حيات و اعطاء نهر حيات به على عليه السلام ظاهر مى شود و الله اعلم.

اكنون مى فرمايد كه: در ظلمت خضر كه دوره اختفاء علم و جمال و نور نبوتست و نبوت ظهور جمال و جلال و نور ولايت من به غلبه ولايت و جمعيت اطلاقى آن جا ايستاده ام چه دوره مذكوره تعلق به ولايت دارد و من حقيقت مطلقه ولايتم و چون علم مطلق كه نهر حياتست به باطن راجع شده مختفى است پس آن جا نه روحى جنبش كند و نه نفسى تنفس زند مگر من كه صاحب نهر حياتم، زيرا كه دوره نسبت من است پس غير من و صور جمال مطلق هيچ موجودى از جهت معلوميت آنجا نباشد، يعنى آن نشأة نشأة احديت ذاتى ولايت تصرفى است و به من تعلق دارد، والله اعلم.

و قال عليه السلام: انا علم صامت و محمد علم ناطق

بيان شخص خود صريحا و حقيقت خود تلويحا مى فرمايد و تأييد سخن سابق نموده مى گويد عليه السلام كه: من علم صامتم كه، تأويل نطق من است و محمد رسول الله - صلى الله عليه و آله - علم ناطق است كه تنزيل نطق وى است .

و علم صامت ولايت است و تعلق به باطن علم دارد و علم ناطق نبوت است و تعلق به ظاهر علم دارد پس حقيقت هر دو علم مطلق است نه مقيد باطلاق كه مقابل جهل مطلق است زيرا كه جهل مطلق از اطلاق و قيد عدم است و مجزى عنه نمى شود.

پس چون علم صامت است نشأة اختفاء علم و دوره جلال تعلق به آن حضرت داشته باشد تأمل تعزز به اسرار عزيزه غريبه و بدانكه صمت - رض: تأمل عزيز ? عبارت است از سكوت و عدم تعلق آن صفات الله كه به واسطه استهلاك و اندراج صفات در ذات آن جا علم نتواند كه خبر دهد و چنين و چنان گويد و اين مرتبه احديت است.

و نطق علم عبارت است از اعتبار كردن علم صفات را و خبر دادن او از ذات، كه رحمن و رحيم و عليم و قدير و مريد است و اين مرتبه واحديت است و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا صاحب القرون الاولى، انا جاوزت موسى الكليم و اغرقت فرعون، انا عذاب يوم الظلة

اين كلام تمام بيان مراتب ولايت است و از دقايق قرآنى آن است كه اول سوره اى كه تمامش در شأن اميرالمؤمنين عليه السلام نازل شده بى خلاف اين است كه

هل اتى على الانسان حين من الدهر لم يكن شيئا مذكورا - انسان / ١

?

و اين آيه كه در آن انسان را به كليت مذكور فرموده و از روى تأويل شخص - د: (( انسان را)) ندارد.

? را مراد مى توان داشت و ذكر حين از هر كه بتأويل اناده خضيه از وجودش مى كند و لم يكن شيئا مذكورا كه افاده مجهوليت دوره اى كه همان حين باشد و عدم ذكر كه متعلق به شخصيت است مى نمايد همه ايما و اشاره است باكثر فقرات اين خطبه و حالت نماز آن حضرت عليه السلام.

و عدم علم و شعورش به شكافتن بدن مباركش مبين بعضى از اشارتست نزد صاحب عقل سليم، والله اعلم.

و تأويل ديگر كه مناسب مقام است اين است كه مى فرمايد كه: من صاحب قرون اولى ام يعنى همچنانكه در مراتب عدد لايتناهى هر مرتبه اى شامل تمام مراتب است كه آن مرتبه اى كه اوست سابق بوده، يعنى وجود مرتبه خود نه به تركيب هم چنين در هر آن، از وجود من در ادوار جمال و جلالى تمام آيات وجوديه ادوار اندراج دارد به نوعى كه با علم من مصاحبت و- رض: سوابق ادوار همگى را پس در...

? معيت وجودى ثابت است ممكن را. همگى ادوار را پس در هر آن من مصاحبت جميع شئون آينه سابقه ام از قرون اولى و نشأت ماضى به دليل قول حق تعالى جل و جلا كه فرموده:

قال فمابال القرون الاولى قال علمها عند ربى فى كتاب لايضل ربى و لاينسى .- طه / ٥١ و ٥٢ ?

و آن كتاب حقيقت من است و من كليم روح خود را از درياى لوازم امكان گذرانيده ام و فرعون طبيعت بشرى را غرق كردم و عذاب قيامت انفسى بر نفوس اماره و لوامه كه در ظلمت بشريت و سيه ماده جسيمت اند، منم كه به محبت و متابعت من آن ها را عذاب اليم است و در قيامت آفاقى كه يوم الظلة اشاره به آن است كه: (يأتيهم الله فى ظل من الغمام) واسطه عذاب - بقره / ٢١٠ ? نيز منم كه شخص نور توحيدم و بى بهره گان از اين نور از بى بهره گى در عذابند، هر كه مقدار ذره اى از نور توحيد دارد خلاصى از عذاب خواهد يافت كه (فمن يعمل مثقال ذرة خيرا يره) والله اعلم.- زلزلة / ٧ ?

و قال عليه السلام: انا آيات الله و امين الله، انا احيى و اميت انا الخلق و ارزق، انا السميع انا العليم انا البصير انا الذى اجود السموات السبع و الارضين السبع فى طرفة عين، انا الاول و انا الثانى

مى فرمايد كه: همچنانكه عالم آيات الله هست و من به حسب جمعيت و كليت خود آيات الله و جامع عوالم مالانهاية لها ام و امانت الهى از كه آسمانها و زمينها و كوهها حمل آن برنتافت نزد من است و به حسب جامعيت خود مر اسماء الهى را و به تخلق در مرتبه آن شخص آثار اسماء الهى از من ظاهر مى شود يعنى در هر مظهر كه ظهور كنند اين آثار خواه از انبياء و راسخان علما همه از من است و من متخلق باسم سميع و عليم و بصيرم و در مقام حب فرايض و چون غايت وجود عالم با من است كه امانت الهى است پس من جوادم به وجود هفت آسمان و هفت زمين در هر چشم زدن، زيرا كه من از خلق جديد كه تجليات آنى شأنى است در لبس نيستم پس در هر آن تمام عالم از حقيقت من و تعين وجود من و عليت واليت من و مظهريت من ايجاد خلق جديد مى يابد در نظر شهود من و- د: شهود من و اين مجددات و كيفيت تجدد است. ? من بآن مجددات و كيفيت تجديدات دانا و بينا ام و اول منم كه در هر آن به شأنى ظاهرم چون ظهور واحد در مراتب اعداد، و دويم منم كه وجود مستمر علمى دارم، چون استمرار وحدت در مراتب كثرة لانهاية عددى و اين دو نظر دو رقيقه است از حقيقت من كه اول ولايت ووجود و جلال است و دويم نبوت و علم و جمال و الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا ذوالقرنين هذة الامة.

بيان نسبت شخص خويش در اين امت مى فرمايد عليه السلام كه: منم و جز من نيست آن كس كه در اين امت صاحب هر دو نسبت ظاهرى جمال و باطنى جلال باشد. زيرا كه سير مشرق تجليات ذاتى است كه مطلع آفتاب حقيقت من است و سير مغرب تجليات صفاتى كه سرچشمه آب حيات عارفان است كرده ام آنگاه در ميانه اين دو سد براى افراد حقيقى حقيقت خود سر بر يأجوج امكانى بسته و اقفال سر اعرافى را بر آن سد جاى داده ام چه آن كه مظاهر تجلى اطلاقند به وراثت من و اين نسبت از جمله مخصصات و مشخصات من است والله اعلم.

و قال عليه السلام: انا صاحب الناقة التى اخرجها الله لنبية صالح

اين نوع مصاحبت مكرر مذكور شده و تصديق اين نسبت را همانا رسول الله صلى الله عليه و آله قاتل آن حضرت را به عاقر ناقه صالح خواند و نيز بعضى مفسرين در كريمه

فان الله هو موليه و جبرئيل و صالح المؤمنين - تحريم / ٤

?

گفته اند صالح المؤمنين على بن ابى طالب عليه السلام است والله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى انفخ (فى الناقور فذلك يومئذ يوم عسير على الكافرين غير يسير) - اشارت دارد به سوره مدثر آيه ١٠ ?

مى فرمايد عليه السلام كه:منم آن كه نفخ مى كنم در ناقور اسرار توحيد كه كلمه لااله الاالله است و از فقرات آن در مرتبه اولى از نفخه نفى مى كنم تمامى موجودات امكانى كه در سموات شعورى و ارضى وجودى محسوس اند، به صعق نفى به عدم ذاتى خود باز ميگردند.

و در مرتبه ثانى از نفخ كه اثبات مى كنم كه تمام مستعدان قبول نور توحيد، سر از قبور ظهور شأنى برمى آورند، عارى از لباس وجود و همى، و در محشر نفس الرحمن كه وجود عام مفاض است جمع مى آيند، و در ظل غمان كان فى عماء سر نور توحيد اله برايشان فايض شده، به جنت - به مسند احمد حنبل، ج ٤، ص ١١ و ١٢ رجوع كنيد. ? حيات جاويد و بقاء الله مى رسند، و اين روز بر سائران نور توحيد بسيار دشوار است به واسطه حرمان و هيچ آسانى ندارند به جهت طول ابدى كه لزوم استعداد است، چه اين روز من است و تابعان من كه به وراثت من توانند كه اين نفخ را در ناقور دمند، الله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الاسم الاعظم و هو (كهيعص) .- مريم / ١ ?

بدان - عرفك الله و ايانا اسرار الحروف و معانيها - كه مقطعات قرآن را كه هر كس از علما تأويلى نموده اند، و از اسرار عظيمه قرآن است و مراد الله از اين جز حضرت رسول الله و حاملان اسرار آن حضرت سلام الله عليهم، هيچ كس نمى داند، و تأويلاتى كه علما مى كنند، مناسبات تخمينى است و (( كهيعص)) پنج حرف است كه تمام اسرار عوالم خمس و ادوار خمسه در آن مستتر است.

اگر خواهى كه بوئى از اين گلستان به مشامت رسد درياب كه از حضرت رسول صلى الله عليه و آله پرسيدند كه ماالصاد؟ فرمود كه: (( بحر بمكة عليه عرش الرحمن)) و در جواب مسائل ديگر كه (( اين كان ربنا؟)) فرمود: صلى الله عليه و آله:

كان فى عماء ما تحته هواء و ما فوقه و كان عرشه على الماء - د: كان عرشه على الله

?

او كما قال اگر تأملى در اين اخبار نصيب شود بوئى به مشام جان - كذا؟

? مى رسد، اكنون مى فرمايد: عليه السلام كه: منم آن اسم اعظم كه كهيعص است و غرض نه همين است بلكه غرض همانا اين است كه اعظم اسماء- رض: (( اسماء)) را ندارد

? الهى كه در قرآن است از روى مناسبت به غيب ذات مقطعات است كه تمام اسرار وجود در آن مكنونست و من عين آن مقطعاتم، يعنى من در مصحف وجود اسم اعظم تمام اسرار نشئات وجود را شامل و حاريم و هم چنانكه سر مقطعات را على الخصوص كهيعص خلق نمى داند، الا نادر،- رض: مقطعات را اعظم.

? همچنين سر مرا و شناخت شأن مرا نيز خلق نمى دانند، الا نادر، و از حضرت عليه السلام مرويست كه در وقايع شديده مى خوانده اند، (( يا كهيعص يا (حمعسق) اغثنى)) والله اعلم.- شورى / ١ ?

وقال عليه السلام: انا المتكلم على لسان عيسى (فى المهد صبيا) انا- اشاره است به سوره مريم / ٢٩ ? يوسف الصديق انا المتقلب فى الصور

بيان بعضى بروزات مختصه مى فرمايد عليه السلام و چون آن تخمى كه حامل كليت درخت است در تمام اجزاء درخت سريان و سير دارد و فردا اكمل كه حامل كليت وجود دارد در تمام مراتب كلى و جزئى وجود سريان و سير دارد در اين فقره (( انا المتقلب فى الصور)) بيان تتمه كرده و شكى نيست كه حقيقت كليه نوعيه انسانى به جميع كمالات مندرجه در ذاتش ظهور مى كند در افراد اكمل و كامل و متوسط و ناقص و در هر نشأة از نشئات وجود آن قدر از كمالات آن حقيقت كه مخصوص و مناسب آن نشأة وجود است، بر طبق آن افراد در آن نشأة به وجود مى آيند.

و يك فرد البته يعنى همان حقيقت موجود، مى باشد كه انسان حامل امانت در آن نشأة وجود، است بر طبق آن افراد در آن نشأة به وجود مى آيند.

و يك فرد البته يعنى همان حقيتق موجود مى باشد كه انسان حامل امانت در آن نشأة او است و او را به تمام موجودات آن نشأة معيت و غائيت ثابت است و اين خصوصيات كه از سرالله فى العالمين است در اين خطبه و ديگر خطب و كلام به ظهور آمده بيان همين مقام مى تواند بود، والله اعلم.

و قال عليه السلام: انااالاخرة و الاولى، انا ابدى و اعيد، انا فرع من فروع الزيتون و قنديل من قناديل النبوة

مى فرمايد كه: منم آخرت هر مرتبه و هر مقام و هر نشأة و دوره، و هر امر كه آنرا آخرتى باشد چه آخرت هر چيز بازگشت آن چيز است به اصل خود، و اين بازگشت اثر مرتبه ولايت است و من حقيقت مطلقه ولايتم و اولى نيز منم يعنى نقطه اول و آخر هر دائره كه در تعينات وجودى واقع است منم به حسب حقيقت و از اين جهت ابداء و اعاده نقاط هر دائره از من است چه نقاط دائره تعينات نقطه اولى است كه به نقطه آخر كمال دورى يافته و امثال اين كلام مذكور شد.

و زيتون همان زيتون است كه در آيه نور كه از قرآن مجيد مذكور شده و از جمله تأويلاتش كه جايز الاخذ است، اين است كه مشكوة روح حيوانى باشد، و زجاجه روح انسانى و مصباح روح قدسى و شجره مباركه قابليت مطلق و زيتون اطلاق كه نه شرقى صفات جمال است و نه غربى صفات جلال و اين اطلاق به تقاضاى اسماء ذاتيه چنان قريب الضياء است كه هنوز نار مشيت به آن نپيوسته است به مجرد پرتو آن روشن مى شود اكنون - اين جمله مشروحا در تأليف پرفيض ميرزا ابوالقاسم راز توضيح آن بيان شده مراجعه فرمائيد. ? مى فرمايد عليه السلام كه: من شاخه اى و فرعى از شاخها و فروع زيتون - د: زيتونى ? اطلاقى ام كه هر جا زجاجه نبوت يا ولايت ظرف مصباح وجودى قدسى شده از آن شاخ و فرع كه منم (( زيت)) يافته كه (( كنت مع الانبياء- نور / ٣٥ ? سرا)) و من قنديلى از قنديلهاى بنوتم به حسب حقيقت نبوت وولايت كه به تعينات انبياء و اولياء روشنى يافته فى الحقيقة قناديل انبياء تعينات قنديل حقيقت مطلقه نبوت است و من به آن متحدم والله اعلم.

و قال عليه السلام: انا مظهر كيف الاشياء.

در خطبه مظهر به صيغه اسم فاعل اعراب شده بود و مظهر اسم محل نيز- د: در خطبه به صيغه ? مى تواند بود و برهر تقدير مفاد كلام قائد الانام عليه السلام اين است كه، ظهور كيفيات اشياء از من است كه از كيفيات مندرجه در تعين حقيقت نشأة وجود من اشياء متكيف مى شوند چه وجود هرچيز تابع غايت است پس ظهور كيفيات اشياء عين ظهور كيفيت من است والله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى ارى اعمال العباد لايعزب عنى شى ء فى الارض و لافى السماء

مثل اين كلام قبل از اين مذكور شده، افاده زائدى كه اينجا ظاهر مى شود، اين است كه اعمال عباد كه از انسان به عمل خواهد آمد من از ام الكتاب حقيقت من مى بينم و از اين جا است كه علم كان و ما يكون نزد من است و هيچ در زمين و آسمان از من پنهان نيست، پس لوح محفوظ و لوح محو و اثبات نيز در نظر علم من عندالتوجه حاضر است و من به جميع آنچه در آنهاست دانايم، والله اعلم.

و قاال عليه السلام: انا مصباح الهدى انا مشكوة الذى فيها نور المصطفى انا الذى ليس عمل عامل الا به معرفتى

تعبير فرمود عليه السلام من حيث التشخص از خود به مصباح كه در آيه نور واقع است و اضافه به هدايت فرموده: (يهدى الله لنوره من يشاء) يعنى،- نور / ٣٥ ? هدايت به من است كه مصباح اليهم و زجاجه ملكوت و مشكوة ملك و باز تعبير فرموده من حيث الحقيقه، كه من مشكوتم و نورى كه در مشكوة من است عين نور مصطفى است كه چون يك شخص از دو آينه به جلوه انطباع درآمده يك عكس را محمد صلى الله عليه و آله نام شده و ديگر عكس را على عليه السلام و آن شخص آن نور است كه اول ما خلق الله هست در عالم انوار وجودى و باز آن چيز را يعنى فاعل مطلق و قابل مطلق از مرائى فواعل و قوابل به شناخت من آنرا متعين و ممتازند و در بعضى نسخه به جاى معرفتى لفظ به واقع است يعنى فاعليت مطلق در قوابل منند، هم چنان كه جهت فاعليت حقيقت نوعيه انسانيه در ذكور افرادش متعين است و جهت قابليت در اناث افرادش والله اعلم.

وقال عليه السلام: انا خازن السموات و خازن الارض انا قائم بالقس انا- د: اانا مشكوة فيها ? عالم بتغير الزمان و حدثانه، انا الذى اعلم عدد النمل و وزنها و خفتها و مقدار الجبال و وزنها وعدد قطرات الامطار

و مى فرمايد كه: من خازن سماوات غيب و ارض شهادتم و قسم عالم افراد شهادت را از عالم ميرسانم كه برزخ و واسطه و علت و غايت والت منم و تأويل باقى عبارات ظاهر است كه تفضيل بعد از اجمال است كه در اول خطبه فرموده كه: (( انا بكل شى ء عليم)) اكنون تفضيل بعضى از آن مى فرمايد.

و اگر عقل آميخته به او هم گويد كه علم به وزن و خفت نمل و وزن جبال شخص بشرى را چه گونه ميسر است؟ گوئيم به دو نوع از علم، يكى تحقق به حب فرائض و ديگرى، به تعليم الهى كه الهام است وعلم لدنى، والله اعلم.

و قال عليه السلام: انا آية الكبرى التى اراها الله فرعون و عصى

چون معجزات انبياء - صلوات الله عليهم - از حضرت ولايت ايشان است و ولايت همه در تحت ولايت مطلقه، مى فرمايد عليه السلام كه: من عين آيات كبرى اليهم كه خدايتعالى فرعون را نمود و او با وجود آن عصيان ورزيد و هم چنين در نشأة شخصى نيز وجود من از اعظم آيات الهى است كه به مخالفان دين و منافقان نموده با وجود اين آيات عصيان مى كنند به - رض: نموده وعدد آيات الله با اميرالمؤمنين عليه السلام مساوى است و عدد يكفر با عمر فلا تغفل عنها با وجود اين.... ? انكار و خلاف من، والله اعلم.

وقال عليه السلام انا اقتل القتلتين احيى مرتين و اظهر الاشياء كيف شئت

تواند بود كه قتلتين از روى تأويل اشاره باشد به قتل حضرت اسماعيل و به قتل عبدالله والد حضرت رسول صلى الله عليه و آله و احياى مرتين به فداى هر دو تواند بود كه مراد در نشئتين جمال و جلال باشد و مى فرمايد عليه السلام كه: در هر مرتبه از احياء و قتل اظهار اشياء نمودم، چنانچه خواستم و دانستم كه مطابق و موافق نشاة قتل و احيا است و اكنون نيز اگر خواهم اظهار مى نمايم، والله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى رميت وجه الكفار وبكف تراب فرجعوا هلكى، انا الذى جحدوا ولايتى الف امة فمسخوهم .

به صيغه مجهول مضبوط شده و ضمير هم بدل از او خواهد بود و دليل بر دئانت احوال جاحدان مى فرمايد كه عليه السلام: منم آن جهت ولايتى كه به غلبه آن محمد رسول الله صلى الله عليه و آله كف خاك بر روى كافران انداخت در شب هجرت و ايشان به هلاكت ذاتى خود بازگشتند و آن منم كه هزاران امت انكار ولايت من كردند يعنى انكارنبى خود، پس مسخ شدند ، و به صورت صفتى كه بر ايشان غالب شود و باعث انكار مى شد برآمدند و سر اين مكرر مذكور شد.

و قال عليه السلام: انا المذكور فى سالف الزمان و خارج و ظاهر فى آخرالزمان

تواند بود كه مراد از زمان سالف و آخر سالف آخر همين نشأة باشد و تواند بود كه سالف زمان هر نشأة و آخر آن فراگيرند، و تواند بود كه سالف زمان را به نشئات سابقه حمل نمايند و آخرالزمان، را بر اين نشأة حاضر و على اى حال مضمون حديث (( كنت مع الانبياء سرا و صرت معى جهرا)) مستفاد مى شود از كلام اگر نشأة حال مراد باشد و ظهور حقيقت محمدى صلى الله عليه و آله ظاهر مى شود در نشأت وجودى اگر وجود باقى بگيرند و خبر (( نحن السابقون اللاحقون)) پرده از چهره مى گشايد، والله اعلم.

و قال عليه السلام: انا قاصم فراعنة الاولين و مخرجهم و معذبهم فى الاخرين انا معذب الجبت و الطاغوت و محرقهم و معذبهم يغوث و يعوق و نسرا

مجمل تأويل اين عبارت حقيقت اشارات اين است كه مى فرمايد عليه السلام كه: جميع تعينات جزئى و كلى جلالى كه منشأ ظهور كمال جمال انسانى اند، و از ادوار وجود و عوالم آن و جميع موانع حق را خواه آفاقى و خواه انفسى من فاعل استيصال آن و تبديل آن و رفع اصلاح آن بوده و هستم، زيرا كه اين از نسبت ولايت است و به من منسوب در همه نشئآت و مقامات و مراتب وجودى و علمى و تأويل جبت و طاغوت و يغوث و يعوق و نسر و سر تعينات اوصاف و اخلاق خبيثه رذيله است كه مانع راه حق و قاطع كمال باشد چون شهوت و غضب و امثال آن، والله اعلم.

و قال عليه السلام: انا متكلم بسبعين لسانا و مفتى كل شى ء على سبعين وجها انا الذى اعلم ما يحدث فى الليل و النهار امرا بعد امر وشيئا بعد شى ء الى يوم القيمة .

مى تواند بود لفظ سبعين كنايه از كثرت باشد نه از براى اعصار يا بر طبق مجاورت وقت باشد كقوله تعالى (ان تستغفر لهم سبعين مرة) و اگر به - توبه / ٨٠ ? اعصار حمل كننده تأويلش تواند بود كه چنين فراگيرند كه ممكنات انحصار در ده، مقوله دارند، و مؤثر در مقولات ائمه سبعه ذاتيه اند، به حسب ظهور اثر كه هفت در ده هفتاد است و هر يك را زبانى خاص در بيان احكام حقائق و آثار كه مطابق آن مقوله است يا آن كه تأويلش بر طبق حديث (( ان الله سبعين حجابا)) كه در روايتى (( سبعين الف حجاب)) آمده اخذ نمايند و على اى حال مى فرمايد عليه السلام كه: در هر نشأة و هر مقام و هر مقوله و هر مرتبه من متكلمم به زبان آن نشأة و مقام و مقوله و مرتبه ام و مفتى و بين احكام هر چيز به هفتاد وجه، زيرا چون كل شى ء مشهد تجليات شأنى انى قدمگاه من است پس حوادث روز و شب و بر آگاهان اسرار وجود و- رض: حوادث روزگار و شب ? شناسايان حقيقت ظاهر و منكشف است كه هر فيض كه بر دائره وارد مى شود موردش مركز است والله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى عندى اثنان و سبعون اسما من اسماء العظام

چون مقرر عرفا محققين و علماء بالله شده كه ظهور و ايجاد از طرف اسماء الله است و بر حسب اقتضاء آن و هر فرقه و ملتى را اسمى مربى است و هفتاد و دو فرقه از اين امت هلاك اند بنابر حديث (( ستفرق امتى الحديث)).

پس مى فرمايد كه: من آنم كه نزد من است علم هفتاد و دو اسم اعظم كه مربى اين هفتاد و دو فرقه اند، و دانايم بدانكه از چه وجه به وادى هلاك افتاده اند و كدام اثر از آثار آن اسماء است كه ايشان را باز گذاشته به گمراهى والله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الذى ارى اعمال الخلايق فى مشارق الارض و مغاربها لايخفى على منهم شى ء

نزد عارفان محقق است هر كه را معرفت شهودى حاصل شد، هيچ چيز بر او پوشيده نمى ماند، چنانكه سيد التابعين اويس قرنى (رضى الله عنه) فرموده: (( من عرف الله لايخفى عليه شى ء)) و امام تمام عارفان و قائد محققان و موحدان و مشهود شاهدان على بن ابيطالب عليه السلام پس به طريق اولى تمام وجود مفصلا نزد آن حضرت - يعنى حضور شخص خودش - حاضر باشد والله اعلم.

و قال عليه السلام: انا الكعبة و البيت الحرام و البيت العتيق انا الذى يملكنى الله شرق الارض و غربها فى طرفة عين و لمح البصر

چون تمام موجودات هميشه برگرد دل عارف طواف مى كنند پس دل عارف كعبه وجود باشد و حضرت سيد محى الدين عبدالقادر اشاره به اين معنى فرمود: (( انا طائف البيت بجنانى)) و حقيقت كعبه كه بيت الحرام وبيت العتيق است و حقيقت بيت المعمور دل حاصر سر محمديست اكنون اشاره مى فرمايد عليه السلام كه: دل من حاصل سر محمديست پس كعبه حقيقى و بيت الحرام نظر به اين نشأة و بيت العتيق نظر به نشئآت سابقه منم و منم آن كه از خصوصيات من اين است كه خدايتعالى مرا تمليك مشارق ارض و مغارب آن فرموده كه زودتر از چشم زدنى و نظر كردنى در قدم همتم درنورديده مى شود و اين امر به ملكيت است كه حقيقت ولايتم ديگران را به حسب نسبت و قرب به حقيقت من، اين عبارات امتثال امر الهى فرموده به موجب كريمه (و اما بنعمة ربك فحدث) بر زبان حقيقت برهان جارى - ضحى / ١١ ? مى فرمايد، والله اعلم.

و قال عليه السلام: انا محمد المصطفى، انا على المرتض كما قال النبى صلى الله عليه و آله: (( على ظهر منى)) انا الممدوح بروح القدس، انا المعنى الذى لايقع عليه اسم ولا شبه

چون مقام تحديث نعم ربانى بود به اتم نعم و اعظم آن ختم نموده فرموده عليه السلام كه: تفرقه و امتياز ميانه محمد مصطفى و على مرتضى - صلوات الله عليهما - من حيث الحقيقه نيست زيرا كه شى ء از نفس خود ممتاز نمى باشد و امتياز شخص حسى به مرتبه اى است كه در روح مؤثر نمى آيد و در اين معنى احاديث بسيار است و رسول الله صلى الله عليه و آله فرموده كه: على پيدا شد از من و در آينه من چهره حقيقت خود ديده و مرتبه علويت او به ظهور من ظاهر گشته، پس من محمد مصطفى ام زيرا كه من على مرتضى ام و بالعكس، و من آن حقيقتم كه سابقان پيشگاه قدم مرا بر روح القدس مدح گفته اند، پس قدس حقيقت من در مرتبه اى است كه از آن هيچ اسم و رسم خبر نمى توان داد و بر اين معنى كه منم در حقيقت نه اسم واقع مى شود و نه تشبيه، زيرا كه چون روح قدسى مدح من باشد، قدس قالب من خواهد بود پس حقيقت من جز حقيقتى منزه و مقدس از جميع قيود نباشد لهذا اسم و شبه بر آن واقع نمى شود، والله اعلم.

و قال عليه السلام: انا اظهر الاشياء الوجودية كيف اشاء، انا باب حطتهم التى يدخلون فيها- و از در توبه درآمدن. ?

چون بيان اتم نعم الهى فرمود اثر مرتب بر آن نعمت بيان مى فرمايد كه مظهر اشياء وجوديه منم چنانچه خواهم و چندانكه خواهم، و هرگاه كه خواهم در هر دوره اى و نشئه اى كه خواهم يعنى حب فرايض من در مرتبه اى است كه اثر فعل و اسم و صفت و ذات من در آن تساوى يافته و موجب كريمه (و ما تشاؤن الا ان يشاء الله) چنان تحقق در تخلق دارم كه مشيت من عين - انسان / ٣٠ ? مشيت حق است و من از نسبت مشيت معرى، چه وجود من نمانده و خلقى كه داخل در خطاياى عقلى و عرفى و قولى و حالى مى شوند، باب آن خطايا منم كه از آن درى كه من مى دانم و بر آن متحققم از اسماء مربى هر طائفه و فرقه اى از همان در درون مى روند و تخلف از آن در محال است ايشان را در درون رفتن بخطايا، پس در فعل مطلق جمالى و جلالى همه موجودات را بازگشت به من واقع است و نكته اى در اين كه ختم خطبه به ذكر خطية و دخول در آن فرموده اين است كه چون خاتم جميع موجودات انسان است و فرد اولش كه ابوالبشر است به جهت جامعيت كمالى اسمائى كه انسان را است ارتكاب خطية نموده تا به اثر آسمانى غفرانى متأثر آيد و آخرين امم انسان امت محمد صلى الله عليه و آله است كه قلم در شأن ايشان جارى شده كه: (( امة مذنبة رب غفور)) پس اين خطبه نيز كه عالمى است روحانى كه اشخاص آن همه كاملانند به جهت مطابقت به انواع انسانى به لفظ خطية و دخول در آن ختم فرموده و سرى نازك اينجاست و آن آن است كه انجام هر مرتبه سابق دخول در مرتبه لاحق سرى است پس انجام اين خطبه اول وجود مرتبه ديگر از كمال است مر آن را- رض: از كمال باشد و كمال و، وجودى ? كه بعد از مطالعه ادراك تأويلات اين كلام وغور در آن نموده باشد و كمالى وجودى تازه آن را به حصول پيوسته باشد پس ختم اين با لسان كمالى مى گويد با آن كس كه از اين خطبه كمال وجودى در خود يافته كه هر چند وجود كمالى ترا حاصل شده به اين خطبه اما بدانكه (( وجودك ذنب لايقاس

به ذنب)) پس به صلح مثال شد كه از باب اين خطيه درآمد و در خطية و گناه نيست وجودى كمالى كه او را حاصل و از اين خطبه شد بخود و

فيه غنيمة للمتأهل المتفطن الذكى الجليل (والله يقول الحق و هو يهدى السبيل) .- احزاب / ٤ ?

و الحمدلله رب العالمين على ما انعم من اتمام هذه الارقام الصماة بخلاصة الترجمان فى تأويل خطبة البيان

و چون بر نعمت شكرى واجب پس از حمد و شكرالهى، صلوات و سلام بر حضرت رسالت پناه و اهل بيت او، سيما صاحب الخطبة البيان صلوات الله و سلامه عليهم اجمعين.- د: قصيده اى كه به شكرانه اين توفيق در مدح خطبه منير وجود باشد قصيده فيض نفسى وجود صاحب مقام محمود صلى الله عليه و آله در سلك نظم كشيده ملحق مى سازد به طريق خاتمه و به حول القوة والله اعلم. ?

حرره راقم الحروف ابن عبدالله زين العابدين نقيب قد التمس الدعاء ١٢٥٤ ق.

back page ... fehrest page ... next page

DownloadBook.ORG
back page ... fehrest page

قصيده مرحوم دهدار

مرحوم خواجه محمد دهدار اين قصيده را در مدح و ثناء (( خطبة البيان)) و به شكرانه توفيق شرح اين خطبه سروده اند، ما نيز در پايان اين شرح، آنرا تقديم مى داريم به شما دوستداران مولى على عليه السلام و خاندان پاك و معصوم آن بزرگوار و التماس دعا داريم.

چو كاسه عنبى از كف مغان رسدم - رموز عالم غيبى به ارمغان رسدم

به بوى باده دماغ دلم چو گرم شود - نسيم نگهت رحمانى از عيان رسدم

نمايد آتش مى گر رهم بوادى دل - نواى شعله طور از نى ميان رسدم

چو نقد عقلى حرامست به من ار نكنم - به باده حرف به فرزانگى زيان رسدم

كند چو باده زبان بند عقل خويش انديش - زعشق از لب هر ذره داستان رسدم

چو عقل آب سرشت است نقل وارون گير - بسوز سينه اگر ندهمش نشان رسدم

بس است عكس خودم هم پياله وهمدم - كه مى نهان كند و مستيش به جان رسدم

بيك دوم كه زنقد خودى دهم از كف - هم از خرابه خود گنج شايگان رسدم

سوال چاشنى غم نمايد از دل ريش - به حسرت از همه هستى جواب آن رسدم

چه غيرتست كه نام محبت ار گويم - هزار محنت پنهان به امتحان رسدم

هجوم عام كثرت مرا چو هندسه است - كه نقش پيكر وحدت از آن عيان رسدم

نظر ز جنس تشخص اگر فرا گيرم - متاع ملك حقايق به كاروان رسدم

نشسته ام پى فكرى چو ديده بر در حب - جهان جهان همگى روح ديده بان رسدم

به عزم ياد رخ صد بهشت حسن و صفا - چو شكل آينه بر صفحه لسان رسدم

بهر دمى كه برآيد به بوى شوق از دل - نسيم خلد برين پيرهن دران رسدم

چو بو به عزم درى گيردم سمند طلب - پى پذيره جان مطلب آن چنان رسدم

كه آرزو ز دل شوقناك نتواند - كه بر تكاور انديشه هم عنان رسدم

كدام شوق، كدام آرزو، كدام طلب - من آن نيم كه بر اين آستانه آن رسدم

كه نسبت طب خاك روب آن درگه - به پايمردى وهم از در گمان رسدم

بلى به مهر على عليه السلام سربلند از آن رستم - كه پا نهادن بر فرق فرقدان رسدم

امام عالم لاهوت و خازن جبروت - كه شخص او به تصور چو ناگهان رسدم

بديده مردم چشم وجود و نسخه غيب - ز انطباع در آئينه ميان رسدم

صفاى جوهر هستى روان پيكر علم - كه با محبت او ملك جاودان رسدم

چو مرغ جان به هواى درش كند پرواز - صداى شهپرش از فوق لامكان رسدم

فضاى عالم امكان ضمير انور اوست - بگويم از پى حجت خرد روان رسدم

تعينات وجود از تصورات ويست - قبول اين ز خردمند نكته دان رسدم

ز خانقاه وى آن صوفيم كه از گردون - بشب مرقع و درصبح طيلسان رسدم

رسم به حد كمال از دو هفته همچو هلال - ز سفره كرمش فيض استخوان رسدم

جهان تصور من مى كند كه مهر على عليه السلام - بچاشنى بدلش از دل طپان رسدم

نسيج فطرتم از تارو پود مهر على عليه السلام است - كجا تصرف مهتاب در كتان رسدم

جهان نگين وجود است و نقش معكوسش - به مهر مهر على عليه السلام راست بر نشان رسدم زهى مهندس نقاش خانه ابداع - كز آشكار تو دانستن نهان رسدم توئى بيان وجود و توئى عيان شهود - نشان دهم چو ز اهل زمان امان رسدم الف شناس كتاب توام در آن مكتب - ندارم ار چو الف هيچ از تو و آن رسدم مرا كه مردم چشم دلست نقطه باء - هزار نكته برآيد كه از دهان رسدم به پيش ديده دوران كه هست آينه ام - ز انطباع تو ترجيح بر جهان رسدم بهشت عالم قدس است خاطرم گاهى - كه بوى درك تو از جان همگنان رسدم به بزمگاه نظر هر زمان كه بنشستم - جهان پير ز كوى تو نوجوان رسدم بر آستان تو چون فكر سر نهد به سجود - به هوش زمزمه ذكر عرشيان رسدم ز بطن مادر تحقيق در كنار يقين - محبت تو ايمان تو امان رسدم چو هست پايه قدرت برون ز حيطه عقل - كجا بداعيه مدح تو بيان رسدم مرا به حوصله دانش اينقدر گنجد - كه از تخيل تو صورت جهان رسدم تو مبتدائى و عالم خبر، دليلم اين - كه در حديث تو سر تا بپا زبان رسدم خطيب منبر گلبن منم در اين روضه - كه رمز گوئى ام از خطبة البيان رسدم چه حاجتست مرا عرض حال خود كردن - چو راز سينه به سمع خدايگان رسدم ز روزگار نگويم گرم رسدم المى - چو جبر آن زمولات خاندان رسدم بگفتى از لب جودت نواز (( فانى)) را - كه گوى چرخ به پابوس صولجان رسدم چو يافت ترجمه خطبة البيان انجام - ز جزء جزء بدن شكرين زبان رسدم سپاس و حمد خداوندا را بر آن نعمت - زياده از آن چه در امكان شمار آن رسدم صرير خامه تحرير اين خجسته بيان - اگر به سامعه هوش انس و جان رسدم ز دلپذيرى اين طور ترجمان غريب - جهان جهان زه و تحسين ز هركران رسدم سزاست كز پى پاداش طرز اين تأويل - نثار نور به دست فرشتگان رسدم بزرگوار خدايا به حق آل عبا علهيماالسلام - كه اين كنى كه زفضل و عطايت آن رسدم كه در دو كون ز جام ولاى آل نبى صلى الله عليه و آله - مدام لذت عرفان به كام جان

رسدم ز (((( فيض جود على عليه السلام)))) چون رسيدم اين توفيق - چنان رواست كه تاريخش از همان رسدم الحمدلله على الاتمام و الفوز به حسن الاختتام و الصلوة و السلام على مبدأ الانام محمد و آله الكرام سنه ١٢٢٩.

پايان
back page ... fehrest page

شرح خطبه البيان امام على بن ابى طالب

2. عن الكتاب
3. عن المؤلف
4. DownloadBook.ORG
5. DownloadBook.ORG
6. DownloadBook.ORG
7. DownloadBook.ORG
8. DownloadBook.ORG
9. DownloadBook.ORG
10. DownloadBook.ORG
11. DownloadBook.ORG
12. DownloadBook.ORG
13. DownloadBook.ORG
14. DownloadBook.ORG
15. DownloadBook.ORG